Levenslang vrij !

 

         

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                  

                                                     

                                                   Manuela Dieleman

 

     

 

 

 

                     Inhoudsopgave

 

   

                          1. zondag 24 november 2002         

                       boven de wolken                                                     mijn kinderjaren

                       in Athene                                                                 te laat!

 

                          2.  maandag 25 november 2002        

                       Accropolis                                                                de ramp

 

                          3. dinsdag 26 november 2002        

                      Piraeus                                                                       opa's dood

                     op de Dilana

 

                         4.  woensdag 27 november 2002     

                      stopboot                                                                   aangeklaagd

                      de laatste stop                                                         Papa's heengaan

                      Patmos                                                                       alles gereed

                      Gods verhoring

         

              5. donderdag 28 november 2002                  

                     Goudse kaas                                                              mulo-tijd

                     Chora                                          naar De Driestar

                          6. vrijdag 29 november 2002        

                    Skala                                                                           Otto Rapide

                    laatste nieuws                                                            in de put

           

            7. Sabbat 30 november 2002       

                    Sabbatsrust                                                               op de kweekschool

                    avondoffer                                                                 belijdenis

                    toekomstmuziek                                                         mijn eerste baan

                    avond                                                                           getrouwd

 

                        8. zondag 1 december 2002           

                    licht in de nacht                                                        Joke

                    Chora                                                                          Arie

                    Chanoeka                                                                    Henk

                    regen!                                                                          Reinier

                    gebed                                                                          een nieuw huis

                    liefde en pijn                                                              Mieke

9. maandag 2 december 2002        

                    geen licht                                                                   voor de klas

                    storm                                                                         dood en leven

                    lekkage                                                                      overgave

                    Vaders stem                                                              Ellen

                    eetbare bladeren                                                      De Schakel

                    Saevis tranquillus in undis                                       toch niet bang

                    zuigeling                                                                    geluk

                    kind                                                                            de zonden vergeven

                    mijn Liefste                                                               Maarten

 

                 10.  dinsdag 3 december 2002                    

                    degelijk                                                                      min zestien

                    mijn huis                                                                     rechtvaardigmaking

                    doen alsof                                                                  vrede

                    uitzicht                                                                      Jezus

                    onvolmaakt                                                                huisbezoek

                    eenzaam                                                                     overlast

                    de brief                                                                      uitgeleid

 

                   11.     woensdag 4 december 2002          

                    Jozef                                                                          gastlid

                    waterstromen                                                            gemeenschap

                    uitwaaien                                                                    Silo'am

                    Sinterklaas                                                                toch verhoord

                    verrassing                                                                  Tricht 

 

                12.     donderdag 5 december 2002      

                    over de helft                                                              vakantie

                    boerin                                                                          herderloos?

                    gebed                                                                          in Oost

                    bruin brood                                                                gewoon hervormd

                    psalm                                                                           De Klepel

                    duisternis                                                                   storm

                    het kwaad                                                                   voorbij

                    een pakje!                                                                   vreugde

                    nieuwe maand                                                             een nieuw begin

 

           13.    vrijdag 6 december 2002           

                    vroeg op                                                                      juf

                    wassen                                                                        wèg

                    natte boel                                                                  redder in nood

                    veldboeket                                                                tienden

                    licht                                                                           Jerusalem!

 

                14.   Sabbat 7 december 2002

                       zingen                                                                         thuis

                    vragen                                                                        stad van vrede

                    preek                                                                          Jezus' verwijt

                    milieu                                                                          troost

                    Yerushalaïm                                                               verlof

                    Usher syndroom                                                        alles tegen

                    gebed                                                                          Gods trouw

 

         15.   zondag 8 december 2002          

                    kali mèra                                                                    met olie gezalfd

                    geiten                                                                         een nieuwe naam

                    binnen                                                                         uitgestelde hoop

                    lijden en licht                                                            gelukkig

                    beroepsbevolking                                                     "hulpverlening"

                    daxi                                                                            Wouter

                    verlangen                                                                   met alles?

 

               16.    maandag 9 december 2002                   

                  tweede fase                                                               Gerrit

                  droom                                                                          verloofd

                  de zon                                                                         doop

                  drie dagen                                                                  uitzenddienst

                  orkaan                                                                        naar Israel

                  maan                                                                           van west naar oost

                  Galilea                                                                        droeve lijst

                  klacht                                                                         slot

                  gebed

 

                17.    woensdag 11 december 2002       

                  Halleluja!

 

              18.    donderdag 8 mei 2003                                           

                  lof zij de Heer                                                          

 

                Lijst van aangehaalde teksten        

 

 

 

1. zondag 24 november 2002

 

6.30 u.  v.m.                                                                      boven de wolken

 

Gisterenavond ben ik uit Jerusalem vertrokken en heel de nacht onderweg  geweest.  Nu vlieg ik in een Boeing 737 van Olympic Airways boven de Middellandse Zee.

Je kunt het water in de diepte niet zien, want tussen het vliegtuig en de zee is een witte, wollige, opbollende deken, waaroverheen de eerste zonnestralen beginnen te schijnen. Kleuren van de regenboog aan een verre horizon.

Altijd als ik zo boven de wolken vlieg,  denk ik eraan, hoe heerlijk het zal zijn  om straks met de Here Jezus (Yeshua is Zijn eigenlijke naam) door het heelal te gaan. Zomaar, zonder vliegtuig om je heen, met Hem te zweven in die onmetelijke ruimte.

Wat zal God dan weer, net als bij de schepping,  grote wonderen doen.

Van de kou zullen we wel geen last hebben. Alles van de aarde zijn we dan letterlijk te boven.

Maar  het allerfijnste zal zijn om U te zien, Yeshua! Al zo vaak heb ik geprobeerd me Uw gezicht in te denken. Het zal zo heerlijk zijn om U eindelijk met eigen ogen te kunnen zien!

 

Nu ben ik op weg naar Patmos, waar Johannes Jezus’ stem  heeft gehoord en waar hij Hem ook op verschillende manieren zag.

God wil, dat ik daar opschrijf  wat Hij in mijn leven gedaan heeft en hoe Hij mij, door Zijn woord, allerlei dingen geleerd heeft.

De piloot zegt net dat we boven Cyprus vliegen, dus het schiet al op. Van Tel Aviv naar Athene is het ruim twee uur.

 

Het is nog wel spannend of ik morgen een boot naar Patmos kan krijgen. Vandaag, zondag, is alles in Athene gesloten. 

Ik hoop straks naar een hotel in het centrum te gaan, waar ik al eens eerder ben geweest. Vandaar wil ik proberen de havenmeester van Piraeus (de haven van Athene) bellen.

Gelukkig is inmiddels de euro in Griekenland ingevoerd. Vorige keer betaalde ik overal met duizenden drachmen. 

 Als mijn giropas het nu maar doet! 

 

Vanochtend is er een kerkdienst vlakbij het hotel, waar ik graag heen wil.

Het begint rond half elf.  Sinds ik in Israel woon houd ik de sabbat:  van zonsondergang op vrijdagavond tot zaterdagavond heerlijk uitrusten en bijbelse lectuur lezen. 

Zondags ga ik naar de kerk.  Maar verder is de zondag voor mij gewoon de eerste werkdag van de week, zoals het bij het begin van de schepping door God is ingesteld.

Hopelijk val ik onder de preek niet in slaap!  Deze nacht kwam ik er haast niet aan toe.

Dank U, Vader, voor de regen! Maar ik dank ik U ook, dat het net droog was, toen ik met alle bagage op de sherut (Ben Gurion-taxi) stond te wachten.

 

 

zondag 1.30 u.  n.m.                                            mijn kinderjaren

 

Uit de eerste jaren van mijn leven kan ik me nog aardig wat herinneren van de kerkdiensten. Misschien ook wel omdat mijn vader, van wie ik veel hield, de predikant was.

Het hele gezin zat in Borssele, een Zeeuws dorp, in de domineesbank voorin de kerk.

Nòg zie ik langzaam een traan over mijn vaders wang naar beneden glijden, als hij bij het derde punt van de preek – vóór de tussenzang, daarna kwam de strenge toepassing – aangekomen was bij het geluk dat Gods kinderen in en door Jezus vinden.

Ik voelde dan helemaal met hem mee: Papa houdt zoveel van Hem!

Van mezelf durfde ik dat niet te zeggen. Niemand heeft er ook ooit naar gevraagd.

Maar ik koesterde wel een kleurplaat, met daarop de Here Jezus, temidden van kinderen uit alle werelddelen. Ik heb die plaat nog! 

Ook kan ik me twee dromen herinneren uit de tijd dat ik op de kleuterschool zat.

 

De eerste droom was een soort nachtmerrie.

Ik moest lopen met iets als een kaasplank, rond en zonder rand, waarop een gehaktbal lag. Die gehaktbal (we aten, mèt aardappelen en groente, zelden iets anders tussen de middag) was in mijn droom het symbool  van een "nieuw hartje". Ik hàd het, maar moest het niet kwijtraken!

Al lopend, mocht ik alleen de zijkanten  van dat bord vasthouden en de bal niet aanraken. Vreselijk moeilijk! Uiteindelijk rolde die gehaktbal er natuurlijk af en was ik "voor eeuwig verloren". Zo begreep ik het.

Wat voelde ik diep de onmogelijkheid om zelf het eeuwige leven te verdienen en/of vast te houden!

 

De tweede droom was heerlijk en toch óók gelijk een beetje vreselijk.

Naar onze pastorie liep een lange oprijlaan met aan weerskanten een rij struiken.

Die laan liep vanaf de straat wat naar beneden, zodat ik mezelf daar fietsen heb geleerd: op het zadel gaan zitten, stuur goed vasthouden en dan, terwijl je vanzelf naar beneden gaat, je voeten op de rondgaande trappers proberen te krijgen (het was een zogenaamde “doortrapfiets”).

Ik droomde dat ik aan het eind van die laan, bij ons huis, mezelf achter de struiken verborg, zoals we wel eens deden bij verstoppertje spelen. 

En opeens gebeurde er iets geweldigs: uit de richting van ons huis kwam de Here Jezus eraan, vol licht en majesteit.

Ik drukte me tegen de grond, zo bang was ik en tegelijk voelde ik me heel blij: Hij ging voorbij!

Aan het begin van de laan, bij de straat, ging Hij weer omhoog, de hemel in.

Lieve Yeshua, nu hoef ik niet meer bang voor U te zijn.

Kom gauw terug, Here! Ik verlang zo naar U!

 

 

zondag 5 uur n.m.                                       in Athene

 

Net als in Israel is het hier vroeg donker. Gelukkig was ik vanmiddag op tijd weggegaan naar de Acropolis  en het is me gelukt om de Areopagus op te klimmen!!

Door de voetstappen van allen die mij eeuwenlang voorgingen, is het "trapje" naar de bovenkant van die rots gepolijst als een spiegel. Inderdaad spiegelglad.

Maar ik kon de zee zien! Wat een prachtige plek voor de progressieve Atheners uit de tijd van Paulus!  Zo’n uitzicht verruimt je blik.

 

Bijna 2000 jaar geleden liep Paulus, net als ik, in z’n eentje door de stad en deed er stof op voor z’n toespraak.

Prachtig zoals hij daar, temidden van al die geleerden, in een paar woorden, Gods heilsplan uit de doeken deed.

En daarna ging hij uit het midden van hen weg (*1).

 Het trapje was toen vast  nog niet glad. Hij klauterde gewoon van de ene rotspunt op de andere naar beneden.

 

Lieve Vader dank U voor deze fijne hotelkamer. Wilt U ook in Patmos voor goed onderdak zorgen? Zoals Paulus zei: U hebt  alle tijden van te voren vastgesteld en ook de plaatsen waar wij zullen verblijven (*2).

 

 

zondag 8.30 u.  n.m.                                           te laat!

 

Toen ik bijna 8 was, zijn we naar Yerseke (ook op Zuid-Beveland) verhuisd en al gauw mochten mijn zus Maartje en ik 's avonds wel eens mee naar een doordeweekse kerkdienst.

Zo reden we een keer in de vakantie naar Breda, waar mijn vader moest preken.   

Het zou niet in een kerk zijn, maar in de grote zaal van een Protestants Militair Tehuis dat naast de Rooms-Katholieke kerk stond.

Dat was me wat!

Binnen zagen we soldaten in uniform  - één speelde er op het orgel - en buiten liepen  prachtige, engelachtige meisjes.

Later heb ik begrepen, dat die kinderen "communie deden" en daarom zulke schitterende, witte jurkjes aan hadden.

We waren  vroeg, omdat mijn vader de jongens uit zijn gemeente graag nog vóór de dienst even één voor één wilde ontmoeten.

Maartje en ik stonden geruime tijd voor het raam met een hart vol jaloezie naar het feestelijk gebeuren op dat uitgestrekte kerkplein te kijken.

 

Na een poosje werd het donker en deden de soldaten de gordijnen dicht en schemerlampjes aan. Dat gaf een heerlijke, intieme sfeer, waarin de klanken van het harmonium wondermooi klonken bij zoveel jonge mannenstemmen.

En toen kwam Papa's preek. Het ging over de zondvloed, die eens heel de aarde bedekte. Iedereen had de mogelijkheid gehad om bij Noachs familie in de ark te komen, maar men had zijn woorden niet geloofd en gewoon doorgeleefd (*3).

"Te laat! Te laat!", riepen ze nu, terwijl ze probeerden de bergen op te klimmen. Maar het water haalde hen in.

Mijn verlangen naar zo’n mooi wit jurkje was op slag verdwenen.

"Te laat! Te laat! Voor eeuwig te laat!"

Ik ben de ernst ervan nooit meer vergeten.

 

 

2. maandag 25 november 2002

 

2 uur n.m.                                                             Acropolis

 

Vanochtend heb ik de oude bovenstad, de Acropolis, wat uitvoeriger bekeken.

Toen in Jerusalem Zerubbabel Gods tempel weer opbouwde, begonnen ze ook hier in Athene het door de Perzen verwoeste heidense heiligdom weer te reconstrueren: zuilengalerijen met een dak erboven.

 

Het voor het volk bestemde gedeelte van de tempel in Jerusalem was zonder dak – open naar de hemel – en er stond  geen afgodsbeeld in. 

Een heilig huis, waar God zelf, hoewel onzichtbaar, in alle rituelen aanwezig was.

Helaas staan er nu op de berg Moria islamitische gebouwen.  Maar ik geloof, dat toch eens op deze plaats de God van de bijbel weer gediend zal worden - voorgoed!

 

Het Parthenon, de oudste en grootste heidense tempel van Athene  kun je vanaf veel plaatsen in de lager gelegen stad zien.

Het was ongeveer duizend jaar in gebruik als heidense tempel (ook gebouwd in dezelfde tijd als de tempel in Jerusalem) en daarna ruim duizend jaar een christelijke kerk.

Vanaf 1450 was het ook nog zo'n 250 jaar een moskee. Toen schoten de soldaten van Venetië een deel van het dak in puin en bleef er alleen een grote ruïne over.

De meeste gebouwen op de Acropolis, om het Parthenon heen, zijn ook heidense tempels geweest.

 

Niemand eert nu nog de godin Athene of de heilige Sophia, hoe onwrikbaar de meeste van die eeuwenoude tempelzuilen ook zijn.

Het is voorgoed verleden tijd.

Wat heerlijk dat de dienst van de enige, ware God springlevend is en dat daaraan nooit een einde zal komen. Integendeel, eens zal heel de aarde vol zijn van de kennis van Hem (*4).

 

De Grieken die ik sprak, kennen zowel het oude als het nieuwe testament, maar Jezus lijkt voor hen meer een mooi plaatje dan een echt levende persoon te zijn.

In de Grieks-Orthodoxe kerken zie je op zondag, behalve een paar geestelijken, eigenlijk alleen maar wat oudere vrouwen.

Kom, o Heilige Geest, en breng ook dit volk tot de kennis van de waarheid die in "Christos" is!

 

Het is me, na veel moeite, gelukt om passage te boeken op een boot naar Patmos. Morgenmiddag om 4 uur vertrekt hij.

 

 

maandag 8.30 u.  n.m.                              de ramp

 

Ongeveer een half jaar na de preek over de zondvloed, kwam er een zondvloed in ons eigen land!

De datum staat in mijn geheugen gegrift: 1 februari 1953.

Mijn vader was dat weekend ziek (wat eigenlijk nooit gebeurde) en er zou dus "preeklezen" zijn.

Maar vóór de dienst van half 10 begon, wisten de meesten het al: de dijken zijn doorgebroken!

 

Op de kerkdeur werd een bord gehangen: "Wegens watersnood geen kerkdiensten vandaag".

Een paar eenzame alleenstaanden konden hun ogen niet geloven, toen zij door de veel te stille straten bij de dichte kerkdeur aankwamen.

Buren naast de kerk legden het uit: De polders staan onder water! Iedereen die een auto heeft, rijdt er over de Zanddijk heen  om mensen te redden. Anderen zorgen voor droge kleren en eten. En de schippers gaan proberen om naar Schouwen te varen, want daar verdwijnen hele straten onder de golven!

Papa’s auto werd ook opgehaald en al snel kwamen de eerste kletsnatte mensen de pastorie binnen.

Voor ons, als kinderen, was het een ongekende – op zondag nog wel! - sensatie. We renden op de bovenste verdieping van de pastorie heen en weer. Dáár gaat Papa’s auto weer over de dijk en dáár komen opnieuw natte mensen aan!

 

Ik hoorde ook dagenlang mannenstemmen op de studeerkamer. Ze praatten onafgebroken, de één na de ander. Steeds ging het over "de ramp". Maar ik zag er niemand binnengaan of uitkomen. Later begreep ik, dat Papa in het geheim naar een radio luisterde…..

Pas toen ik met eigen ogen de zo bekende huizen in de polder tot aan het dak in het water zag staan, besefte ik de ontzettende ernst van alles.

En ook de extra aandacht, die in De Spiegel aan de ramp werd besteed, met veel indrukwekkende foto's, en de verhalen van de bezoekers die bij ons thuis kwamen,  maakten dat ik me er toch sterk bij betrokken voelde, hoewel ons dorp zelf, als een antwoord op gebed, gespaard bleef,

 

Voor mijn vader was het een zware tijd.

Mensen van de omringende eilanden "spoelden" op vlotten (meestal resten van daken) in ons dorp "aan". Vaak waren onderweg familieleden eraf gevallen en verdronken of was men elkaar al eerder kwijtgeraakt.

Als er weer lichamen gevonden waren en geïdentificeerd, moest Papa  de boodschap bij de overgebleven familie brengen.

Ook kwamen er mensen naar hem toe, die niets of niemand meer hadden.

Ik herinner me, dat hij een keer onder het middageten naar de voordeur ging, omdat er gebeld werd.

Even later hoorden we in de hal iemand heel hard huilen.

Een man riep: "Ik ben maar alleen over!" en mijn vader huilde met hem mee. Dat was zo ongewoon, dat ook wij er erg verdrietig van werden.

 

 

3. dinsdag 26 november 2002

 

2.30 u.  n.m.                                                          Piraeus

 

Nu zit ik op het bovendek van de Dilana, die langs vijf andere Griekse eilanden naar Patmos zal varen, als alles volgens plan verloopt.

Vóór ik wegging uit Keramikos, het hotel, waar ik vannacht sliep, had ik nog een lang gesprek met de twee eigenaars over het geloof.

Here, zegen hen en laat het gestrooide zaad vrucht dragen!

 

Wat is het heerlijk om de zee te ruiken en de dieselmotoren! Het herinnert me onmiddellijk aan de reizen die we vroeger maakten naar Zeeuws-Vlaanderen, waar mijn grootouders woonden. Toen was er nog geen tunnel en moest je altijd met één van de veerponten mee.

De aanlegsteigers hier in Piraeus zijn natuurlijk wel heel wat  groter en langer dan die in Perkpolder en Breskens.

 

Fijn dat de taxi snel door kon rijden, zodat ik als één der eersten aan boord was. Nu heb ik een prachtig uitzicht op het inschepen.

De ene auto na de andere rijdt tot vlak voor de grote mond van het schip. Sommige auto's rijden erop en varen mee.

Twee soldaten, die de wacht houden, doen me weer even aan Israel denken.  Zouden zij er voor de veiligheid staan?

 

Links  rijzen in de verte de lichtbruine bergen op van het Griekse vasteland. Bij enkele zie je donkerrode strepen door het gesteente lopen. Recht voor me, op de kade, staan grote, deftige redershuizen : Lemos Maritime Building, Dane Sea Line en Olympic.

Rechts ligt de Rodanbi, een andere grote ferry van G/A Ferries.

Jammer dat de Flying Dolphins, de hovercrafts, 's winters niet varen.  Er liggen er hier, in Port E, vier afgemeerd.

Ik zou daarmee ook wel eens graag een tochtje maken.

 

Nu gaan er zeven militaire jeeps aan boord.

Onze kapitein, met drie gouden strepen op zijn zwarte mouw, liep net met een grote stapel papieren naar de commandant.

Mensen in uniform doen een beetje macho hier in Griekenland.

Een grote vrachtwagen, vol met nieuwe wasmachines, werd eerst gewogen en gaat nu achteruit  het benedendek op.

Voor de eilanden moet natuurlijk alles per schip aangevoerd worden. Fabrieken heb je daar niet.

 

7 over 4: WE VAREN! Om 3 over 4 kwamen er nog  mensen aanhollen, die eerst ook nog eens in een gebouw, een paar honderd meter verderop, een ticket moesten halen. Maar nu schijnt iedereen aan boord te zijn.

Het is in één woord: verrukkelijk. Langs de kustlijn, onderaan de hoge bergen, zie ik de laatste witte huizen steeds kleiner worden.

 Dat lichtgrijs zo mooi kan zijn!  Met Hollandse verftermen gezegd: lucht, land en zee zijn beurtelings nevelwit, ivoorwit, schelpenwit en roomwit.

 

 

dinsdag 4.15 u.  n.m.                                          opa´s dood

 

Mijn eerste directe confrontatie met de dood, was toen mijn opa, de vader van mijn moeder, in Terneuzen overleed.

Het huis van mijn opa en oma (ik noemde haar altijd Opoe) was me heel vertrouwd, omdat ik er vaak mocht logeren.

Aan niet één van de vijf huizen, waarin ik tijdens mijn jeugd gewoond heb, bewaar ik zulke fijne herinneringen als aan dat huis met die grote schuur en de vele bijgebouwen, waaronder een rijtuigenstalling.

Mijn opa was koetsier en had prachtige rijtuigen met een binnenbekleding van zwart fluweel. Via een galant trapje moest je erin klimmen. Stilletjes deed ik dat wel eens en zat dan even later in het kleine kamertje deftig te dromen.

Ik was toen een jaar of  vier en mijn hoofd kwam niet boven de bok uit, dus niemand kon het zien.

 

Vooral de geuren van mijn oma’s huis zijn me bijgebleven.  In het koetsje rook het naar oude pluchen gordijnen;

op de hooizolder genoot ik van de onafzienbare bergen heerlijk geurig hooi, waarin je zo lekker kon springen; in de schuur beneden stonden drie paarden met hun vertrouwde paardengeur (en twintig koeien, maar die rook je niet, ze werden goed schoon gehouden); in het "zuivelhuisje" van mijn oom, die nog thuis woonde en melkboer was, rook het fris naar verse melk en in de lange. betegelde gang die in het huis van de keuken naar de voordeur liep - langs de woonkamer, de kelder en de voorkamer - hing altijd een hele speciale geur van groene zeep, met iets van boenwas.

 

Die gang liep ik ongemerkt in, toen wij naar "de overkant" waren gegaan, omdat opa gestorven was.

Zodra ik Terneuzen aandeed, maakte ik altijd even in m’n eentje een rondgang om te zien of alles nog intact was. Zelfs het varkenshok sloeg ik dan niet over.

Zo keek ik ook om de hoek van de deur in de voorkamer, waar opa’s prachtige secretaire stond, met een heleboel kleine, geheimzinnige laatjes.

Nu stond er opeens een groot, vreemd bed, dat heel de kamer in beslag leek te nemen. En in dat bed lag een witte, vredige opa.

Tijdens zijn leven durfde ik nooit goed naar hem te kijken. Meestal was hij nors en stil. Maar nu zag hij er zo mooi en zelfs lief uit!

Terwijl ik mijn ogen niet van hem af kon houden, kwam er een tante binnen, die een gilletje gaf, me vastgreep en haastig de kamer uittrok.

Ze bracht me bij mijn vader en moeder en zei verontwaardigd: "Corry is zomaar bij vader binnengelopen." Niemand had gezegd dat dat niet mocht, dus ik begreep niets van die schrikkerige reactie.

Vanaf dat moment had ik wel een sterk verlangen om opa nog één keer te zien, maar het mocht niet, dus ging ik er niet meer heen.

En mijn verdriet om opa's heengaan was echt, want o, wat had ik graag nog één keer naar hem willen kijken en dat kon nu nooit meer.

 

 

dinsdag 6 uur n.m.                                               op de Dilana

 

Het is hier toch een fijn plekje! Ik vond de enige twee stoelen van het hele schip die buiten stonden en zit nu naast een trap, met uitzicht op de zee en de bergen. Heel langzaam schuiven ze voorbij.

Onder de reling is een smalle opening, waardoor ik het witte schuim zie bruisen.

 

Alleen wordt het nu wel een beetje koud.  Eén van de bemanningsleden vroeg net of hij hier een sigaret kon roken.

Ik blijk naast de eetzaal te zitten en waarschijnlijk scheppen ze hier een luchtje.

Daarom ga ik nu m’n hut maar opzoeken. Het is nummer 220. Dank U lieve Vader, dat ik die kon betalen en voor mezelf alleen heb.

 

4. woensdag 27 november 2002

 

4.10 u. v.m.                                                           stopboot

 

Gisterenavond ben ik om half 8 (!) gaan slapen. Twee tabletjes tegen wagen- en zeeziekte hielpen er blijkbaar aan mee, dat ik ook direct sliep.

Wel dreunde gedurende de nacht af en toe een zware mannenstem door de luidspreker: "Reizigers voor Kithnos uitstappen!" (eerst natuurlijk in het Grieks en dan in het Engels). Bij Kithnos keek ik nog op mijn reiswekkertje: 9 uur. Daarna deden we Siros en Mikonos aan, maar sliep ik na de mededeling onmiddellijk weer door.  Zoëven waren we in Rhodos.

Deze boot is te vergelijken met een stoptrein.

 

Toen tegen  4 uur Rhodos aangekondigd werd, was ik lekker uitgerust, heb  vlug mijn kleren aangedaan en ben naar het dek gelopen.

Het was  erg donker buiten, maar de aanlegsteiger baadde in een zee van licht.

Daar stond een lange rij zwijgende mensen, die op een bepaald teken allemaal begonnen te lopen in de richting van de boot.

Een minuut later liep er weer een kleinere, zwijgende groep vanaf de boot de kade op.

Het herinnerde me op de een of andere manier aan beelden van mensen die op transport gingen uit Westerbork.

Gelukkig boek je deze trip uit vrije wil!

 

Het embarkeren nam maar een paar minuten in beslag. Al heel snel verdwenen de hoge bergen van Rhodos, die ik vaag kon onderscheiden, weer in het niet.  Ik was vergeten dat ze zó hoog waren.

Nog één eiland, Agios Kirikos, en dan zijn we in Patmos!

Tot nu toe was de reis heel rustig. Het zachte gezoem van de motor werkt als een slaapliedje. Heerlijk!

 

De tekst van mijn dagboekje is voor vandaag: 1 Joh. 5:14 – Wij weten dat Hij naar ons luistert, als wij iets vragen wat met Zijn wil overeenkomt (*5).

Ja, Here, ik weet dat het Uw wil is, dat ik naar Patmos ga.

En wat heb ik verlangend op de computer de Griekse eilanden steeds verder uitvergroot en de route van Athene naar Patmos in me opgenomen! Nog maar drie dagen geleden vloog ik eroverheen en zag de groene, rotsige eilanden uitsteken boven het blauwe water van de zee en nu vaar ik er met de boot langs! 

Ik kan bijna niet wachten tot we in Patmos zijn.

 

Het stukje dat ik uit de Bijbel las (zelden zó vroeg "stille tijd" gehad!), was over "het grote feestmaal" : "Kom, want alle dingen zijn nu gereed." (*6).

Het is me maandag eindelijk gelukt om Dimitri te bellen, de man van wie ik een appartement hoop te huren. De Griekse telefoonnummers zijn juist in deze dagen een paar keer veranderd. Je moet nu een 2 intoetsen vóór het locale nummer en een 0 erachter.

De neef van Dimitri, Kostas, die gelukkig goed Engels sprak, nam de telefoon op en ik heb gezegd dat ik woensdagmorgen om 10 uur hoop aan te komen. Dus ze hadden een hele dag de tijd om het huisje "gereed" te maken.

 

Nu ga ik een vroeg ontbijt nemen, want ik wil straks op tijd terug zijn om de zon te zien opgaan boven de zee.

 

 

woensdag 5.30 u. v.m.                                        aangeklaagd

 

Als ik terugdenk aan mijn kindertijd is het meest ingrijpende daarin het sterven van mijn vader geweest. Verder herinner ik me van die eerste twaalf jaar eigenlijk weinig.

Er zijn natuurlijk wel wat leuke voorvallen geweest en het schoolgaan nam de meeste tijd in beslag, maar wat m'n gevoelens betreft, zijn er niet veel andere dingen die me diep hebben geraakt.

Papa was degene van wie ik ontzettend veel hield. Hij was de zon van mijn jeugd.

En dan is het twee keer gebeurd, toen ik vier en toen ik zes was, dat ik ergens vals van werd beschuldigd en – tegen de volwassen pressie in – volhield, dat ik het niet had gedaan. Nog steeds begrijp ik niet waarom ik ervan verdacht werd.

Ik had het ook werkelijk niet gedaan.

 

 

woensdag 6 uur v.m.                                            de laatste stop

 

Het is nog aardedonker buiten. "Zeedonker" moet het natuurlijk zijn.

We varen nu in oostelijke richting, dus ben ik helemaal naar de voorkant van het schip gelopen. Heet dat niet de voorplecht?

Maar nee hoor, geen streepje licht te zien. Dus zit ik nu nog maar even in m'n schrijfhoekje op het bovenbed.

 

Terwijl ik buiten naar de sterrenhemel keek, dacht ik nog na over wat ik hierboven schreef. De duivel wordt in de bijbel de aanklager genoemd. "Openbare aanklager" zou je kunnen zeggen. Alleen klaagt hij onschuldige mensen aan, van wie de schuld door Yeshua is weggedaan.

Kon hij het toen al niet hebben, dat ik van Jezus hield en dat Gods woord me zo lief was?

Toen ik nog maar net kon lezen, vond ik Bijbelverzen zo mooi, dat ik er sommige, zonder dat iemand het wist, uit mijn hoofd leerde en graag in gedachten opzei.

 

Hè, wat heb ik zin in een kopje koffie! Bij m'n van thuis meegenomen ontbijt  heb ik het laatste water uit de fles opgedronken.

Hoe laat zou dat buffet opengaan? Ik ga maar weer eens kijken. En de zon zal toch ook wel een keer opkomen.

 

7.30 u. Daar gaan we weer! Deze laatste stop was de langste. De militairen zijn van boord. Keurig gingen alle zeven de jeeps op de kade in een lange rij staan en in colonne reden ze weg.

Om 7 uur was het al zo licht, dat de camera niet meer automatisch flitste.

Ook de wasmachines zijn afgezet in Agios Kirikos. Het is een groot eiland.

 

Ik zit nu met mijn boek helemaal achteraan op het bovendek. Verder is er niemand te zien. Het is ook best wel fris.

Goed dat ik m'n winterjas  meegenomen heb. En ik heb hier, tijdens het in- en uitladen heerlijk een beker Nescafé met een warm kaasbroodje op!  Nu kan ik er weer even tegen.

Daar komt de zon!! Precies achter me. Ik blijf foto's maken…….

Dat die andere mensen toch binnen zitten, terwijl er zoiets moois te zien is!

Dank U, lieve Vader, voor deze prachtige reis.

 

 

woensdag 8 uur v.m.                                          Papa's heengaan

 

Wat ben ik bevoorrecht, dat mijn aardse vader zo'n lieve man was!

Toen hij in 1955 op een bewaakte spoorwegovergang in één klap in Gods heerlijkheid werd opgenomen, kwamen er veel mensen naar de pastorie om mijn moeder en haar negen kinderen te troosten. De twee jongsten waren respectievelijk 5 maanden en ruim 2 jaar en beseften het nog niet. Zelf was ik – de op één na oudste - 11½.

Tante Thona (geen echte tante, maar een vriendin van mijn ouders) zei tegen ons: "Nu wil de Here jullie vader zijn. Er staat van kinderen, die geen vader hebben: “Als zij ook maar een klein beetje tot Mij roepen, zal ik hun zeker verhoren" (*7).

O trouwe God en Vader, elke dag van mijn leven hebt U, wàt er ook gebeurde, méér dan een vader voor mij gezorgd.

Zó groot is Uw goedheid, Here, dat tranen van blijdschap mijn ogen vullen, telkens als ik daaraan denk.

Nooit hebt U mijn gebed genegeerd! Alleen al het feit dat ik hier nu zit op een boot midden in de Egeïsche Zee, op weg naar Patmos, is er een bewijs van dat U mij in mijn nood gezien en gehoord hebt en dat Uw beloften, die mij troostten, op Uw tijd werden en worden vervuld.

 

Rond half 8 's avonds reed mijn vader als eerste de spoorweg in Den Dolder op, nadat de overwegwachter de lange spoorboom omhoog had gedraaid. Maar er kwam op hetzelfde moment  een trein van de andere kant, die de voorzijde van de auto aan flarden reet.

Papa’s tas stond op de achterbank, dus de politie wist direct hoe hij heette. En vóór het verbijsterende bericht op de pastorie bekend was, gaf de radionieuwsdienst het al door.

 

Mijn moeder heeft het pas de vol-

gende morgen aan ons verteld.

Wonderlijk genoeg was ik toen niet

verdrietig. Direct toen Maartje,

naast wie ik sliep, 's morgens weer

 op de kamer terugkwam en zei:

"Papa heeft een ongeluk gehad",

 kwamen de versregels uit Psalm

 68:10 in mijn gedachten. "Hij kan

 en wil en zal in nood, zelfs bij het

 naderen van de dood, volkomen                                        

 uitkomst geven."

Heel apart, want tot die tijd had ik

nooit anders dan de psalmen van

Datheen op school geleerd en in

de kerk gezongen.  Ik vermoed, dat

ik die regels eerder in een boek ge-

lezen had en dat ze me vanwege

het verhaal zó aangesproken had-

den, dat ik ze onthield.

Het tweede aparte was, dat mijn moe-

der, liggend in bed, even haar arm

om mij heen sloeg, toen ik vroeg:

"Is Papa echt gestorven?"

Ik kan me niet herinneren dat zij dat

daarvoor of daarna ooit nog eens heeft  gedaan.

En dan het derde aparte: we hoefden heel de week niet naar school. Papa is op maandagavond verongelukt en de begrafenis was vrijdags.

 

Maar Maartje en ik moesten wel "in de rouw". Dat betekende een hele nieuwe, zwarte, garderobe: jas, rokken, truien, schoenen.

Tante Map, moeders naaister, zat bijna dag en nacht achter de naaimachine om alles op tijd klaar te krijgen. 

Die zwarte kleren vond ik verschrikkelijk. Onder ons kwamen twee jongens, Peter en Ton. Die boften: zij hoefden alleen maar een zwarte band om hun  mouw.

 

Af en toe tijdens die week werden we ook naar beneden geroepen. Dan wilde één van Papa's collega's  "de weduwe en haar kinderen opdragen in gebed", met de oudsten erbij.

Zo weet ik nog dat één van hen heel gevoelig voor mijn moeder en ook voor "die arme, lieve, vaderloze wezen" bad. Wat maakte me dat blij!

De Here zou zó'n innig gebed toch zeker verhoren! Waren we eigenlijk niet goed af? Werd er ooit zo intens voor mijn vriendjes en vriendinnetjes van school gebeden?

Inderdaad heeft God ons hele gezin onder Zijn hoede genomen. Voor alle acht mijn broers en zussen heeft Hij als een trouwe vader gezorgd. Mijn zwagers en schoonzusjes zijn ook allemaal kerkelijk melevend en mijn neven en nichten (voor wie ik nog steeds tante Corry ben) gaan, voorzover ik weet, op dit goede pad verder. O HERE, wat bent U goed!

 

Om  toch wat te doen te hebben zijn we onze kasten maar op gaan ruimen. Ik zie mezelf nog zitten, met al die gesorteerde stapeltjes om mij heen: legpuzzels, poppenkleertjes, boeken, Meccanostukjes, kleurpotloden, oude schoolschriften, blokken en garenklosjes.

Opeens dacht ik: "Nu kan ik nooit meer tegen Papa zeggen hoe netjes het geworden is." Wat erg! Zijn blije gezicht zou ik moeten missen. Maar gelijk wist ik: hijzelf is nu zó gelukkig. Zou ik hem dat niet gunnen?

Ik vroeg me af, toen we klaar waren, of hij vanuit de hemel die keurig opgeruimde speelgoedkast kon zien en op de één of andere manier keken vanuit de blauwe lucht liefdevolle ogen mij aan.

Het waren Uw ogen, HERE, en ze zijn nooit meer weg geweest. O, ik dank U voor Uw liefde en trouw.

 

Helaas wilde mijn moeder niet dat we Papa nog zouden zien. Zijn gezicht was niet beschadigd. Dat hoorde ik later van iemand die in het ziekenhuis in Zeist afscheid van hem had genomen.

Pas op vrijdagmiddag, na de rouwdienst in de overvolle kerk, zagen we vóór de auto, waarin mijn moeder en wij (de vier oudsten) zaten, een andere zwarte auto, met daarin een zwarte kist.

Dáár was Papa weer, van wie ik 's maandagsmorgens bij de mulo in Krabbendijke wegliep, om mijn tas in het leslokaal te leggen.

 

Hij had mij naar school gebracht, om gelijk vrij te vragen voor de volgende twee dagen, omdat we dan naar Moerkapelle zouden gaan.

Papa had namelijk sterk het gevoel gehad, dat hij afscheid moest nemen van de gemeente in Yerseke. Daarom had hij het beroep naar die andere gemeente, in Moerkapelle, aangenomen.

Het was ook al geregeld, dat ik daar, als we er eenmaal woonden, naar de christelijke mulo in Zoetermeer zou gaan.

Nog een paar keer had ik die maandagmorgen gekeken waar hij was, maar hem nergens meer gezien. Zeker nog in de lerarenkamer....

Toen om 8 uur de school begon, ben ik het leslokaal ingegaan en hoorde even later de auto starten.

"Daar gaat mijn vader", zei ik tegen het meisje dat naast mij zat. Echt afscheid had ik niet kunnen nemen.

 

Maar toen, op vrijdag 11 februari, was hij even alleen van ons. Zo dichtbij. Wij  reden achter hèm aan.

Als een koning werd mijn vader begraven. Vanaf de kerk tot aan de begraafplaats – een heel eind verderop – stond één lange erehaag van mensen, verschillende rijen dik. Heel het dorp was uitgelopen en velen waren ook van buitenaf met de trein of de auto gekomen.

Bij het open graf hoorde hij weer bij al die mensen: dominee van Yerseke,  consulent van zoveel andere Zeeuwse gemeenten, lid van het Curatorium (hoogste kerkelijke orgaan) en mede-oprichter van kweekschool De Driestar.

 

Heel veel jaren later, toen ik zijn graf in m'n eentje bezocht (ik was er na de begrafenis één keer geweest, toen de steen er net op stond) en ik me van iedereen – moeder, broers en zussen, man, kinderen en vrienden – verlaten voelde; toen ik wist dat God me naar Israel riep en ik daarom afscheid wilde nemen  van alle plekjes in Nederland die me lief waren; heb ik het uitgehuild en heb hem weer vreselijk gemist, de énige op aarde - zo voelde ik me toen - die echt van mij had gehouden. Maar ook toen, HERE, heeft Uw liefde mij vastgehouden.

Ik kon verder gaan, alleen met U.

 

 

woensdag 10 uur v.m.                                          Patmos

 

Patmos is in zicht!! Nog wel wazig, maar de contouren zijn zichtbaar.

Hoe zal Johannes zich gevoeld hebben, toen hij ernaar toe voer? Misschien zag hij er tegenop, om zo ver van zijn gemeente in Efeze te zijn. Maar hij heeft daar Jezus ontmoet!

Zegen mijn verblijf, Here. En zegent U ook alle mensen van wie ik hou. Mijn kinderen en kleinkinderen, mijn vrienden en vriendinnen, mijn broers en zussen en mijn oude moeder.

 

 

woensdag 1 uur n.m.                                             alles gereed

 

Het is ongelooflijk! Wat

een appartementje! Hoog

op de berg met uitzicht

op zee! En stil!  Het enige

dat je hoort is de zach-

te bries in de bomen

rond het huis, het ge-

zoem van een paar vlie-                                                                                    

gen, het getuftuf van

een bootje beneden op

het water en af en toe

het kraaien van een haan.

Die doet dat blijkbaar

niet alléén 's morgens

vroeg. 

 Er is nu ook een

kraai op de hoge electri-

citeitspaal komen zitten

die zich wat meer uitge-

sproken laat horen.

En blauw dat de zee is!

Ik heb mijn koffer nog

niet uitgepakt, maar ben

eerst hier op het balkon

in de zon gaan zitten.

 

 

O Vader in de hemel, dank U wel voor dit paleisje!

 

Goed dat ik mijn gymschoenen bij me heb, want het is wel heel erg steil! Dimitri haalde me met zijn neef Kostas bij de boot af. Door de ene haarspeldbocht na de andere gingen we de berg op.

Dit is het dorpje Chora. Het Johannesklooster is hier vlakbij. Naar Skala, de grootste plaats van Patmos waar de haven is, is het 5 kilometer. Heen ga je dus hiervandaan naar beneden, maar terug moet je aan één stuk door klimmen.

Maar ja, voor z’n prachtig uitzicht moet je wat over hebben.

 

 

woensdag 8.30 u. n.m.                                      Gods verhoring

 

Toen Papa stierf zat ik in de eerste klas van de mulo.

Het was mijn hele jeugd een vast gegeven: Corry leert voor juffrouw. Ik zelf wilde ook niet anders. Nog steeds vind ik groepsleerkracht aan een christelijke basisschool  het mooiste beroep dat er is. Elke dag vertel je uit de bijbel. En in je omgang met God kun je de kinderen van je klas als het ware meenemen.

Wat zou ik graag nog eens van oud-leerlingen horen, dat God daar op school ooit hun hart geraakt heeft!

 

De keuze voor de mulo in Krabbendijke was wel uitzonderlijk. Dat was voor 100% mijn vaders wil.

Al mijn klasgenoten van de lagere school die "dóór mochten leren",  gingen naar de christelijke mulo in Yerseke en ik was de enige uit het dorp die elke dag, op de fiets of met de trein, twee keer een uur onderweg was.

Eén meisje uit mijn klas woonde vlakbij het station; in de winter reisde zij het ritje per trein met mij mee.

 

Maar meestal ging ik op de fiets.

Genietend reed ik door de wijde polders. Wat een  stilte! Hele stukken weg zonder één huis en haast nooit kwam ik iemand tegen.

Soms zong ik hardop psalmen (doe ik nog wel eens op stille weggetjes; alleen wandel ik nu meestal) of oefende Franse werkwoordsvormen (dat is nu Hebreeuws).

Voor mijn verjaardag vroeg ik een fietsklokje, dat ik op het stuur kon monteren en zo kon ik mijn snelheid aan de tijd die restte tot 8 uur aanpassen.

 

In Krabbendijke was toen juist een kweekschool begonnen, die in hetzelfde houten gebouwtje gevestigd was, als waar ik les had.

De leraren van de mulo gaven 's middags aan de kweekschoolleerlingen les. Het fijne voor mij was, dat ik daarom altijd een tropenrooster had: om 8 uur beginnen en om 1 uur klaar. Dikwijls bewaarde ik iets lekkers voor de terugtocht. Het was telkens weer een feest.

Alleen met sterke tegenwind viel het niet mee. Ik bedacht dat er iets gemaakt zou moeten worden, zoals bij een molen, met in elkaar grijpende raderen. Hoe harder de tegenwind, hoe sneller de trappers rond zouden gaan.

Lieve Vader, wat was U altijd dicht bij me! Dank U wel voor zoveel geluk in mijn jonge leven.

 

Omstreeks juni '56, toen we eindelijk "uit de rouw" waren, gebeurde er iets, waardoor ik voor het eerst Gods vaderlijke opvoedkunde ondervond.

Uit school kwam ik, al fietsend, langs een veld met gladiolen. Veel afgesneden bloemen lagen zomaar aan de kant van de weg. Ik kon het niet over mijn hart krijgen om ze te laten liggen en stapte af. Fiets op de standaard, gladiolen gebundeld, vest uitgedaan vanwege de warmte en blij op weg naar huis.

Ik moest altijd een spoorweg oversteken en de lange spoorboom was dicht. (Eén week vóór mijn vader stierf had hij gedroomd dat ik onder een trein was gekomen...)

Wachtend naast mijn fiets keek ik naar de bagagedrager. Grote schrik: mijn vest was weg! Waarschijnlijk niet goed genoeg op mijn schooltas onder de snelbinders gedaan. Dat vest was het enige dat ik voor de zomer had, voor als het fris werd. Bij regen deed ik een winterjas aan. Hoe kon ik zonder vest mijn moeder onder ogen komen? En ik had me er juist zo op verheugd haar met die gladiolen te verrassen.

 

Er zat niets anders op, dan dezelfde weg, tot het gladiolenveld, terug te fietsen. Onderweg dacht ik: "Straft de Here mij? Heb ik ze gestolen? Ze lagen daar toch maar te verdrogen?"

Groot was mijn wanhoop, toen ik mijn vest nergens zag.

Bij het veld was iemand bezig, aan wie ik vroeg of ik de bloemen mee mocht nemen en hij zei, dat het goed was.

Toen keerde ik weer om en smeekte: "Here, U ziet alle dingen. U weet waar mijn vest is. Wilt U het alstUblieft teruggeven?"

In plaats van de wanhoop kwam er door dit gebed toch wat hoop in mijn hart. "Ook als zij maar een klein beetje tot Mij roepen, zal Ik ze zeker verhoren", had God gezegd.

Wéér speurde ik de bermen van de weg af. Niets.  De spoorboom was nu omhoog en ik reed over de spoorweg heen.... Hier was ik nog niet geweest en zou mijn vest dus niet kunnen zijn. Wat was er nu waar van Gods belofte?

 

"Missie! missie!", hoorde ik opeens. Uit het spoorhuisje, dat langs de rails stond, kwam een mij onbekende vrouw aanlopen. Ze had mijn vest in haar hand en zei: "Mijn man heeft dit net gevonden. Hij zei: Dat is van dat missie, dat hier elke dag langs komt."

Daar ging ik: mèt de gladiolen en mèt mijn vest.  

U hebt het mij toen al geleerd, Pappa: als het niet meer kan, volgens onze logica, komt U, op ons gebed, met Uw heerlijke wonderen.

 

 

 

5. donderdag, 28 november 2002

 

11.30 u. v.m.                                                          Goudse kaas

 

Hè, hè, de boodschappen zijn binnen.

Gisteren ben ik de berg nog iets verder opgeklommen, naar het centrum van Chora. Maar de mini-market  bleek op woensdagmiddag gesloten te zijn.

Een fruit market ertegenover was gelukkig wel open. Met een tas vol appels, mandarijnen, bananen, avocado’s en gedroogde vijgen kwam ik weer thuis, zodat ik toch iets te eten had. Er staan hier en daar borden die naar een restaurant verwijzen, maar waar dat is, moet ik nog uitvinden.

Het dorpje Chora is gebouwd van wit geverfde huizen. Erg mooi in combinatie met de bloeiende struiken die je overal ziet. En de straatjes zijn steil,  smal en bochtig. Het is net een doolhof. Je hebt geen idee waar je uitkomt.

 

Vandaag was de winkel wel open en kon ik eindelijk yoghurt, melk, honing, boter en macaroni kopen. Sinds ik uit Jerusalem vertrok zaterdagavond (het lijkt maanden geleden), heb ik crackers gegeten.

Het voelt nu een beetje als in de week na Pesach, de week van het "ongezuurde broden-feest". Dan eet ik ook alleen maar crackers en matses. Uit het vliegtuig had ik het botercupje bewaard, maar dat was al gauw op en toen had ik alleen nog maar een paar cupjes aardbeienjam en Nutella van thuis.

Dus ik heb net zitten smullen van een cracker-met-boter. En met Goudse kaas!  Ik moest gewoon even lachen, toen ik daar in dat witte mini-winkeltje, waar niemand Engels spreekt en alle etiketten Grieks zijn, een stukje kaas zag liggen met op het etiket GOUDA.

Hoe is het mogelijk!  En lekker!  "Jong en romig" heet dat, geloof ik, op de markt.

Griekse fèta kaas zag ik niet – die vind ik ook lekker - , dus nam ik de Goudse mee. Het kost  € 2.50  voor 200 gram.

 

Het is wel grappig dat ik nu in Griekenland, waar alles zo anders is dan in Nederland en de cultuur meer oosters dan Europees, oefen met het betalen in euro’s (evro zeggen ze hier).

Vooral de kleine muntjes vind ik nog ingewikkeld.

Om te zien of iets duur is of niet, vermenigvuldig ik de prijs met 4½. Dan heb je de prijs in shekkels.

Het fruit was ongeveer drie keer duurder dan ik gewend ben. Maar in Jerusalem ga ik dan ook altijd naar de Machane Yehuda (de dagelijkse markt), daar is het goedkoper dan in de Israelische supermarkten. Voor melk en yoghurt betaalde ik twee keer zoveel als in Israel.

 

Er was geen verse melk, wel gepasteuriseerde. Fijn dat ik zakjes kant-en-klare cappuccino bij me heb. Daar hoeft alleen maar heet water bij.

Om het water te koken hebben ze hier van die leuke steelpannetjes in de vorm van een beker.  Je kookt op electrisch en één kookplaatje is speciaal voor zulke "koffiewaterwarmers".

In Oost-Jerusalem, waar  veel Turkse koffie wordt gedronken, heb ik zulke kleine pannetjes ook wel eens gezien.

 

Wat zit ik hier heerlijk in de zon te schrijven! De eerste nacht in een vreemd huis is altijd even wennen. Ik ben ook maar een vrouw-alleen-zonder-telefoon en dus uitsluitend aangewezen op Gods schaduw:

"Wie schuilt bij de Allerhoogste kan rustig slapen, want de Almachtige werpt Zijn schaduw over haar heen” (*8). Waar is het veiliger?

En wat hebt U mij gezegend, Here, dat ik èn in Gouda èn in Jerusalem een huis van u kreeg!

Twee steden die over heel de wereld bekend zijn (als ze buiten Europa ook Goudse kaas eten).

 

 

donderdag 4 uur  n.m.                                         mulo-tijd

 

Mijn zus Maartje is elf maanden ouder dan ik. Hoewel mijn moeder borstvoeding gaf, bleek ze dus, met een baby van drie maanden, alweer zwanger te zijn van mij. Dat kan geen blijde verrassing zijn geweest.

En toen ik geboren werd – weer een meisje, dat nu naar mijn moeders moeder werd vernoemd: Cornelia Maria – kon Maartje nog niet eens lopen. Twee baby's....

Maar mijn moeder heeft ooit verteld dat Papa bij mijn doop erg emotioneel is geweest. Waarom weet ze, geloof ik, niet. Heeft God hem gezegd dat Hij met mij iets aparts vóór had? Het zou kunnen.

O Here, laat mij U niet beschamen. Niet mensen wil ik het in de eerste plaats naar de zin maken, maar U! Yeshua, bedek mijn zonden met Uw bloed, telkens weer. En dank U wel, dat U mijn identiteit veranderd hebt: geen kind van toorn ben ik, zoals in het doopformulier staat, maar een kind van U.

 

Maartje en ik waren even groot en leken wel op elkaar. Papa vond dat we maar in dezelfde klas moesten zitten en regelde, toen ik 5 was, bijles met de basisschool, zodat ik de eerste klas kon overslaan...... (Later, toen ik lesgaf in Gouda, had ik meerdere malen predikantskinderen in de klas. Maar de vaders hadden toen heel wat minder in de melk te brokkelen! Tijden veranderen.)

Ik vond het prima. Maartje en ik zaten vijf jaar lang naast elkaar in een houten tweezits-schoolbank.  Heel gezellig!

Tussen de middag moesten we altijd de grote vaat van de warme maaltijd (voor 12 personen!) doen, terwijl Peter en Ton gelijk na het eten naar school mochten. Erg onrechtvaardig vond ik dat.

Als we klaar waren, holden Maartje en ik de Langevillestraat langs - met om de beurt even stilstaand vanwege steken in onze zij - om toch nog maar om 1 uur op school te kunnen zijn.

Na de zesde klas zouden onze wegen zich scheiden. Ik mocht verder studeren, Maartje niet, hoewel ze het even goed gekund zou hebben. 

Vader in de hemel, dank U wel voor Uw plan met mijn leven. Toen ik veertig jaar later niet, zoals al mijn zussen en schoonzussen, een man had die de kost voor mij verdiende, kon ik, met Uw hulp, zelf in mijn onderhoud voorzien.

.

Van 1954 tot 1958 ging ik dus naar de mulo en moest in de zomer van '58 examen doen. Precies zoals Rie van Rossum het beschrijft in haar mooie boek "De kloof zonder brug".

Eerst het schriftelijk examen in een imposant gebouw in Bergen op Zoom en later in hetzelfde gebouw het mondeling.

Géén bekende gezichten van je eigen leraren, géén vrijstellingen van vakken. En als je op de dag van het mondeling net ongesteld was, had je pech.

Er was voor dat laatste, mondelinge examen een uitgebreid rooster gemaakt, want daarvoor waren er elke dag maar een paar kandidaten aan de beurt. De rest van de klas stond 's avonds rond 6 uur bij het station de slachtoffers op te wachten.

En elke keer, als er met een diploma gezwaaid werd, hadden we feest!

 

In die tijd heb ik mijn eerste sigaret gerookt. Ik was 14, dus moest het maar eens proberen. Het beviel me slecht  (tot hilariteit van de anderen) en ik heb tot nu toe mijn leven lang bij elkaar nog niet één pakje op.

 

Het was wel heel erg, dat één van mijn beste schoolvriendinnen, die altijd voor alle vakken hoge  cijfers haalde, tijdens het mondeling een black-out kreeg en zomaar zakte. (Herkansing kende je toen ook al niet.)

Zij was het juist die me de liefde voor klassieke muziek had bijgebracht. In de pauze liepen we soms even naar haar huis en luisterden dan bijvoorbeeld naar De koekoek en de nachtegaal.

Thuis hadden we geen radio of platenspeler. Alleen een harmonium in de voorkamer. Daar kon ik me trouwens wel heerlijk op uitleven. Eerst met het cijferboek van Johannes de Heer en later uit mijn hoofd.

Händel is nog steeds mijn lievelingscomponist. Zijn muziek is heel fijn als achtergrondmuziek, als ik ergens mee bezig ben en de Messiah is absoluut favoriet als ik "alleen maar" luisteren wil.

 

 

donderdag 6 uur n.m.                                          Chora

 

Gelukkig heb ik ook een paar warme truien en broeken meegenomen. Er staat nu een harde, koude wind. Ik heb zelfs mijn capuchon opgezet en zit nog wel in het beschutte buitenkamertje.

Een krant of radio heb ik niet, dus het weer is elke dag een verrassing.

Tegenover me kan ik het onderscheid tussen de wolken en de zee niet meer zien. Nog even een kopje cappuccino drinken en dan ga ik naar binnen.

Raar eigenlijk, dat ik hier helemaal geen nieuws heb. Er kan van alles gebeuren in de wereld en ik heb er geen weet van. Morgen toch maar weer eens iemand bellen.

 

Vanmiddag ben ik nog een keer Chora ingegaan en heb een paar restaurants gevonden. Maar alles zat potdicht.

Het is nu ook geen toeristenseizoen en bovendien is Patmos geen toeristisch eiland.

Ik zag wel een bushalte.  Morgen om 11 uur schijnt er een bus naar Skala te gaan. Ik kan natuurlijk ook lopen.

Hopelijk is er in Skala een slager. Want ik begin zin in iets hartigs te krijgen. Heerlijk dat ik die kaas heb!

En ook gezellig dat er hier overal buitenlampjes zijn. Nu kan ik echt schemeren tot het helemaal donker is.

Eens kijken of het water al kookt....  Het duurt uren op dat plaatje.

 

 

donderdag 8 uur n.m.                                          naar De Driestar

 

In de paasvakantie van '58 waren er toelatingsgesprekken op De  Driestar, die  nu niet meer in Zeeland was, maar in Gouda.

Mijn vader heeft, als bestuurslid, nog aan het besluit meegewerkt om de kweekschool te laten verhuizen. Hij heeft zelfs de flats in de Frederik Hendriklaan nog gezien, die omgebouwd zouden worden tot jongens- en meisjesinternaat.

Alleen dacht hij natuurlijk, dat zijn dochter drie jaar later op de fiets vanuit Moerkapelle naar Gouda zou gaan.

Maar nu wij in Yerseke waren blijven wonen, was een verblijf in het internaat de enige mogelijkheid om de lessen aan de kweekschool te kunnen volgen.

 

Met mijn moeder maakte ik per trein de lange reis van Yerseke naar Gouda.

We moesten er in de Crabethstraat zijn, een deftige straat dichtbij het station.

Nieuwsgierig belde ik aan en al vlug deed een tengere jongen met blond haar en bruine ogen de deur voor ons open.

In een klein kamertje wachtten we op onze beurt.

Het toelatingsgesprek ging alleen over mijn vader. Dat ik gemiddeld 7½ op mijn eindlijst van het mulo-examen moest hebben wist ik al. Anders kon ik geen studie- en internaatsbeurs krijgen en ging het hele feest niet door.

 

Voor mijn diploma èn mijn 15e verjaardag (een kroonjaar) kreeg ik een "boxje". Een echt fototoestel! Wat was ik er blij mee.

Het ontwikkelen en afdrukken sloeg wel grote gaten in mijn karige zakgeld  (vier jaar lang, tot ik afstudeerde, was dat f 5.- per maand), maar daarvoor nam ik wel een zakje friet of een ijsje minder (daarvoor betaalde je toen f 0.25).

Mijn jongste broertje Jacco (3 jaar) was een dankbaar onderwerp. Alles natuurlijk nog in zwart/wit.

 

Sindsdien is fotograferen één van mijn hobby's gebleven. Vooral van '64 tot '84, toen mijn eigen kinderen opgroeiden, genoot ik er erg van om allerlei leuke situaties vast te leggen.

Ooit heb ik zelfs een prijs gewonnen in de fotowedstrijd "Gouda in de winter". Leuk is dat, om je eigen foto in een etalage te zien.

 

Met Van Gend & Loos ging er augustus '58 een volle, zware, houten dekenkist richting Gouda.

 Lieve Here, dank U wel, dat U er begrip voor hebt, dat ik altijd zoveel belangrijks mee wil nemen.

U bent mijn leven lang zo goed voor mij geweest en nog.

                                                          

De laatste nacht voor ik "het huis uit zou gaan", heb ik urenlang voor het open raam van mijn kamertje gezeten, genietend van het zo bekende, maanverlichte landschap voor me en een gedicht gemaakt. Het heet ook De laatste nacht.

 

O Here, als ik U toch niet had gehad!

Ik had  geen idee van wat mij te wachten stond. Het enige waar ik in de zomervakantie lang naar gekeken en over gemijmerd heb, was een klein fotootje op het "Driestar-blaadje", met een stel jongens in een slaapzaal. Die blonde jongen was er niet bij, maar ik zou ze vast allemaal leren kennen.

 

Mijn romantische gevoelens waren hooggestemd.

In de voorbije mulo-jaren las ik vaak een boek per dag. Ik had het geluk dat de ouders van één van mijn klasgenootjes een christelijke bibliotheek aan huis hadden en dat meisje was zo aardig om - gratis - elke dag een ander boek voor me mee te nemen.

Zo heb ik onder andere heel de Goud Elsje-serie en nog veel meer andere series gelezen.

 

Voor de zondag vond mijn moeder dat niet geschikt, dus ging ik vrijdagsavonds naar de kerkbibliotheek. Die werd gehouden in de consistorie, waar we 's winters ook catechisatie hadden.

Alle boeken van Penning, vooral die over Louis, de geweldige Zuid-Afrikaanse held, heb ik verslonden.

En ook b.v. de Trilogie van Marjorie Bowen over Willem III, onze stadhouder die koning van Engeland werd, vond ik prachtig. 

 

Wat zijn goede boeken belangrijk! En wat ben ik dankbaar voor mijn beschermde opvoeding!

Als je geest niet met iets bezoedeld is, hoef je later ook geen moeite te doen om het weer kwijt te raken.

 

 

 

6. vrijdag 29 november 2002

 

2 uur n.m.                                                             Skala

 

Het vlees staat te sudderen! Mmm, wat ruikt dat lekker!

Vanmorgen ben ik al vroeg de berg afgegaan, naar Skala, de voornaamste plaats van Patmos. Ik deed er een uur over, maar ben onderweg wel geregeld gestopt om  foto's te maken.

Het klooster en de drie Griekse molentjes-zonder-wieken vormen een leuk silhouet dat je vanuit veel richtingen kunt zien. Alleen zijn ze op de meest oostelijke bergtop van het eiland gebouwd, zodat je ze niet mooi in de zon kunt krijgen.  Misschien op een avond?

De monnik Christodoulos, die dit klooster 900 jaar geleden stichtte ter nagedachtenis aan Johannes, de discipel van Jezus, is er blijkbaar vanuit gegaan dat Johannes, deze berg beklom om in de richting van Efeze, aan de Turkse kust, te kunnen kijken.

 

Rond het jaar 95 werd de apostel-van-de-liefde naar dit eiland verbannen, toen hij waarschijnlijk bisschop van Efeze was.

Er is, lager op deze berg, een grot, waarin Johannes zijn boek De Openbaring van Jezus Christus zou hebben geschreven. Hoe dan ook, hier ergens is hij geweest en op dit eiland heeft hij meegemaakt wat in het laatste Bijbelboek staat (*9).

Hij was toen al heel oud, dus zoveel zal hij wel niet meer geklommen hebben. En U stuurde vast op tijd een paard en wagen om hem weer thuis te brengen, Here, als hij in Skala brieven weggebracht had, zoals U voor mij een taxi stuurde, toen ik na vier uur lopen met een zware tas de berg weer op moest.

 

In heel Skala was er, net als in Chora, niet één restaurant open. Gelukkig kon ik wel ergens bij de haven een kopje koffie krijgen en rond twaalf uur heeft een mevrouw in een café een omelet voor me gebakken. Ze zei dat ik bofte, want  vanavond doet ze de zaak tot maart 2003 dicht. Dank U, Vader, dat ik er langs kwam!

 

Het was zo heerlijk om op de kade het geklots van de golven te horen en de zee te ruiken. Ik kreeg even heimwee naar de zeedijk in Yerseke. Zeker omdat ik gisteren herinneringen aan mijn fijne jeugd daar opgehaald heb. Zo bevatte mijn allereerste fotofilmpje ook foto’s van een dagje-ni-den-diek.

 

Op de terugweg zag ik een groentenzaak met een koe op het uithangbord. Ja hoor! Ook vlees te koop. Alle vitrines waren leeg, maar in de koeling hing nog wat.

"Pork of meat?" vroeg de oude man, die dus gelukkig Engels sprak. In Jerusalem hebben ze – althans in het Joodse deel - maar één soort meat. 

En pork eet ik niet, dus de keus was niet moeilijk. Grappig dat, als je het zo vraagt, varkensvlees eigenlijk geen vlees is.

 

Zometeen begint de sabbat. Dat mis ik hier nu wel. In Nederland mis ik de zon en de sabbat en in Griekenland alleen de sabbat.

Als ik thuis ben, in Jerusalem, gaat er altijd een sirene op het moment dat de sabbat, volgens de rabbi's, begint.

Bij mij is de zon dan nog niet onder, omdat ik zo hoog woon. Dus ik heb altijd nog een poosje speling om alles op tijd klaar te krijgen.

 

Meestal verzin ik iets speciaals voor de fijnste dag van de week. Zo ga ik straks heel het boek Openbaring doorlezen.

Ik verheug me er al op. Hier werd het, letter voor letter, geschreven.

 

Johannes stond ook een keer op het strand. En hij wist: eens zal deze zee er niet meer zijn. De Middellandse Zee en de Egeïsche Zee zijn eigenlijk één zee. Maar het moet allemaal land worden om het nieuwe Jerusalem te kunnen bevatten.

De navel van de aarde zal dan lijken op één grote, gelijkmatig geslepen diamant.  met twaalf gigantische parels. Daar zinken de Britse kroonjuwelen ver bij in het niet.  En alle mooie, wit-met-gouden Griekse tempeltjes zullen oplossen in die gigantische goudglazen stad, waar de HERE wonen zal. Kom Yeshua, kom gauw!

 

 

vrijdag 5 uur n.m. (Sabbat)                                Otto Rapide

 

In de koffer die ik ook nog meenam naar Gouda, zat een nieuw dagboek.

's Nachts, als de directeur bij alle kamers van het internaat gecontroleerd had of het licht wel om kwart voor 11 was uitgedaan en ik een poosje in het donker had gezeten, tot hij terug was van zijn ronde, schreef ik alles erin op wat me bezig hield.

Op de eerste bladzijde had ik een bijbeltekst geschreven, alleen weet ik niet meer hoe ik daaraan gekomen ben. Wel heeft die tekst me tot op de dag van vandaag bemoedigd, in verschillende levensomstandigheden. Het is één van de vele woorden van God, die Hij in mijn hart wilde leggen: "Hij, Die u roept, is getrouw, Hij zal het ook doen" (*10).

 

Vooral in de jaren '80 tot '90, toen het leven gaandeweg ondragelijker werd, zag ik altijd, als ik de keuken inliep, God is getrouw op het prikbord staan.

En toen ik eind 2000 afscheid van mijn huis nam, drie dagen voor Otto's dood, hing het er nog. Ja lieve, genadige God! U bent getrouw! En U hebt alles gedaan wat U beloofde!

 

Die leuke, blonde jongen met z'n zachte Brabantse g, was Otto Rapide.

Gelijk al de eerste avond op het internaat hadden we een  lang gesprek. Vóór de maand om was, werd ik echt verliefd en na wat  (streng verboden...!) ontmoetingen  na schooltijd en zaterdags, heeft hij me op een vrijdagavond in oktober gevraagd of ik zijn meisje wilde zijn.

 

Dat weekend had ik vrij genomen om naar een vriendin te gaan en Otto bracht me weg. (Je mocht  's avonds en in het weekend niet weg zonder speciale schriftelijke testemming; Otto had permissie om van vrijdag tot maandag naar familie van zijn kamergenoot te gaan.)

Toen hij weer wegfietste, móest ik wel met iemand mijn vreugde delen en vertelde het in het diepst geheim aan mijn vriendin. Maar helaas kwam haar vader het al snel te weten en een volgend weekend werden Otto en zijn kamergenoot voor de zaterdagavond méé uitgenodigd. (De ouders van mijn vriendin kenden mijn moeder en waren verschillende keren bij haar op bezoek geweest.)

 

We zaten heel innig samen op de bank fotoalbums te bekijken, toen Oom opeens zei: "Jullie mogen elkaar nogal, zie ik. Maar Corry is veel te jong voor vaste verkering, hoor. Haar moeder wil  het, denk ik, ook echt niet hebben."

De vlammen sloegen me uit!

Prompt kwam er een paar dagen later een brief van mijn moeder. De inhoud is niet moeilijk te raden.

Ik vertelde Otto erover en schreef vele bladzijden in mijn dagboek vol om mijn hart wat lucht te geven. "Zonder hem kan ik niet leven, maar ik moet ook mijn moeder gehoorzaam zijn. Wat moet ik toch doen? Here, help mij!" Daar kwam het steeds weer op neer.

 

Mijn wijze Vader hielp mij inderdaad.

Elke keer, als ik mijn fiets bij het internaat in het fietsenhok pakte of terugzette, kwam ik wel één of andere leuke jongen tegen. Die van dat fotootje kende ik inmiddels allemaal al. Ze zaten nu in de tweede klas en waren dus zo’n jaar of twee ouder dan ik. En graag maakte ik met met deze of gene een praatje. Bijna iedere  jongen had wel iets aantrekkelijks.

Maar tegelijk hoopte ik dan dat Otto niet langs zou komen. Misschien zou hij het niet fijn vinden als ik met iemand anders praatte en lachte.

Toen hij in december ziek werd en wekenlang thuis was, vond ik dat eigenlijk een bevrijding. En toen begreep ik, dat ik inderdaad, zoals mijn moeder gezegd had, nog te jong was voor vaste verkering. Ik wilde mij op ook mijn 15^e nog niet voor heel mijn leven aan één persoon binden. En als wij voor elkaar bestemd waren (schreef ik in een moeilijke afscheidsbrief), dan zou de Here ons later wel weer bij elkaar brengen en zouden we helemaal zeker van elkaar kunnen zijn.

God heeft het gedaan! Maar helaas heeft mijn beslissing een diepe voor door Otto’s persoonlijkheid getrokken, naast de andere deuken die er al waren. Toch geloof ik, dat ik er goed aan deed om eerlijk te zijn.

 

 

vrijdag 6 uur  n.m. (Sabbat)                                laatste nieuws

 

Nu zit ik weer in de slaapkamer, waar een electrische radiator staat. Ik heb hier ook beter licht. Alleen moet de leunstoel steeds omgeruild  worden, want van de twee stoelen in dit huis is er één, waar je doorheen zakt, als je iets teveel beweegt. Dus de "kapotte" staat nu in de keuken.

 

Terwijl ik de boodschappen opruimde (ik kon twee verse, bruine broden kopen, maar moest die met een aardappelschilmesje snijden, voor ik ze in het vriesvakje deed), dacht ik aan wat Joke, mijn oudste dochter, vanmorgen door de telefoon zei.

Terroristen hebben in Kenia Israeli’s vermoord, in of bij een hotel. Het houdt ook nooit op! 

Maar een raket, die een vliegtuig van El Al moest treffen, heeft gemist. Dank U daarvoor, Here! 

Verder is Sharon herkozen als premier. Daar ben ik ook blij om.

 

De krant Athens News, die elke vrijdag in Griekenland verschijnt, hadden ze in Skala niet, dus het is fijn dat Joke me even het laatste nieuws verteld heeft.

In het café, waar ik wachtte op de omelet, bleken vier Nederlandse vrouwen te zitten die hier op Patmos wonen. Zij hebben me gezegd bij welke bakker ik moest zijn en waar ik het goedkoopst kon bellen.

Inderdaad konden Joke en ik uitgebreid alle nieuws uitwisselen voor 3 euro. Dus dat is niet duur.

Mijn sabbatsmaal trouwens ook niet: een stukje vlees met een banaan en druiven toe. Lekker, gezond  en vlug klaar!

 

 

 

Het tweede jaar op de kweekschool, het jaar dat ik 16 was, is heel moeilijk geweest. Ik miste nu mijn vader ontzettend. Bovendien kwam ik één keer per maand, van het verplichte weekend-naar-huis, steeds mentaal afgeknapt terug.

Mijn moeder had het natuurlijk moeilijk, als vrouw alleen, met zeven kinderen thuis in de leeftijd van 4 tot 17. En Maartje werkte van de vroege morgen tot de late avond, maar het werd door niemand gewaardeerd.

Ook al nam ik cadeautjes mee voor iedereen (made in Taiwan) en probeerde ik met kaarsen en een mooi verhaal het 's avonds voor de kleintjes gezellig te maken, ik moest 's maandagsmorgens al heel vroeg weer weg en liet een ongelukkige moeder en zwaar belaste broers en zusjes achter. Zoals ik nu bid voor mijn eigen kinderen, van de oudste tot de jongste, zo deed ik het toen, op het internaat, voor de familie thuis.

Maartje, Peter, Ton, Riet, Karel, Liesbeth, Elly en Jacco, dat was de telkens herhaalde lange rij. En voor mijn moeder bad ik, om kracht en om geloof en een klein beetje blijdschap.

 

Maar in dit voor mij zo donkere jaar was er één heerlijke lichtstraal.

Een keer reed ik weer met de trein naar Zeeland, me afvragend hoe het daar zou zijn. We waren juist over de lange Moerdijkbrug heen, in de buurt van Lage Zwaluwe, toen er een lieve, vriendelijke stem in mijn gedachten steeds duidelijker werd, op de cadans van de stoptrein: "Vrede laat Ik je, Mijn vrede geef ik je, niet zoals de wereld die geeft, geef Ik hem je. Vréde laat Ik je...." (*11). 

Het werd tenslotte  een lied, dat ik in gedachten mee ging zingen. Alle somberheid viel van me af. Door die heerlijke woorden stroomde mijn hart inderdaad vol met vrede. O Yeshua, mijn Liefste, ik heb U lief, omdat U mij eerst hebt liefgehad.

En dank U wel, Heilige Geest, voor Uw stille, maar onweerstaanbare, vernieuwende werking.

De preken die ik vanaf die tijd zondags hoorde, waren verse stromen olie, waarmee ik overgoten werd, zoals het in de sabbatspsalm staat. Het woord van God gaf me kracht om toch, ondanks alles, te kunnen doen wat er van me verwacht werd.

 

Dank U, Vader, dat U ook dàt woord mijn leven lang wáár hebt gemaakt: "Ik zal je herders geven naar mijn hart;  die zullen je weiden met kennis en verstand"(*12). U hebt het gedaan èn in Yerseke, èn in Gouda, èn in Geldermalsen, èn in Jerusalem.

In Geldermalsen is de kerk zelfs tachtig jaar vakant geweest, voor Otto en ik er als pasgetrouwd stelletje kwamen wonen.

En de predikant, die eindelijk "een beroep aannam” en ongeveer tegelijk met ons daarheen verhuisde, was ds. Van Gilst, een studievriend van mijn vader.

 

 

 

4. Sabbat 30 november 2002

 

1 uur n.m.                                                              Sabbatsrust

                                               

Here, dank U voor deze kostelijke sabbat!

Er staat bijna geen wind en daarom is het heerlijk warm. Gisteravond dacht ik nog: zou ik die topjes, etc. voor niks hebben meegenomen?

En ziedaar: al vanaf half 10 vanmorgen zit ik al zonnend te lezen. Gelukkig heb ik ook zonnebrandolie bij me.

Eerst heb ik de laatste hoofdstukken van Daniël gelezen en toen de Openbaring.  

Johannes zag hier, op Patmos, de hemel opengaan.

Wat zal dat zijn, als we het eens allemaal zullen zien: Yeshua’s terugkomst.

Hij werd als een lam geslacht, maar komt dan als de leeuw van Juda.  Het is magistraal om te lezen.

 

Daniël en Johannes beschrijven God soms ook met dezelfde woorden: "Zijn haar was wit als wol" (*13).

En van de engelen staat bij allebei zo mooi: "Duizendmaal duizenden dienden Hem en tienduizendmaal tienduizenden stonden voor Hem" (*14).

Op één van de laatste bijbelstudies in mijn gemeente in Jerusalem hoorde ik een aannemelijke verklaring over de kleur van Jezus' haar. Want in het Hooglied staat, dat Hij zwarte krullen heeft (*15) en hier wordt er gesproken over Zijn haar als witte  wol, dus nog wel gekruld.

Onze leraar zei, dat Yeshua's haar door Zijn vreselijk lijden wit is geworden. Dat kan inderdaad. Ik ken iemand die in één nacht van zorg om zijn zoon helemaal grijs werd, hoewel hij, net als de Here Jezus, nog een jonge man was.

 

Wat ik momenteel wel erg mis is muziek. Mijn koffer was zo vol, dat ik de cassetterecorder met de adapter en de bandjes er maar weer uitgedaan heb.

 Ik ga toch maar eens gaan sparen voor een draagbare cd-speler. Want ik snak na die laatste hoofdstukken van de Openbaring naar het HALLELUJA van Händel.

Het zal in de hemel toch heerlijk zijn: altijd muziek! Nieuwe liederen, harp- en citerspel.... Het was iets heel bijzonders, toen het - in het "doorkijkje" dat Johannes mocht hebben - een half uur stil was. Hij heeft de minuten precies geteld. 

 

Als eindelijk Gods koninkrijk op de nieuwe aarde en in de nieuwe hemel begint, houdt de tijd, zoals we die nu hebben, op.

Dan zijn er geen uren, dagen, maanden en jaren meer.

O HEERE, dank U voor Uw genade, dat ik eeuwig bij U , op Uw feest, mag zijn!

 

 

Sabbat 1.30 u. n.m.                                            op de kweekschool

 

Het leven op het internaat viel niet mee voor iemand die aan vrijheid gewend was.

Door heel vaak na schooltijd per fiets "de (Reeuwijkse) plassen rond" te gaan, waar bomen, wind en water me altijd weer troostten, kon ik het volhouden.

Ik sliep met een stuk of twaalf meisjes op één slaapzaal. "Maar", zeiden ze, "jouw bed is altijd leeg."

Vóór de anderen stond ik op om de dag rustig te kunnen beginnen en als iedereen al sliep, schoof ik rond middernacht geruisloos in het donker weer onder de dekens.

Gelukkig kon ik mijn halve leven met minimaal zes uur nachtrust toekomen, al was mijn weerstand tegen infectieziekten niet optimaal.  (Nu haal ik het tekort blijkbaar in, want soms slaap ik de laatste jaren wel tien uur aan één stuk door. En ziek ben ik ook al lang niet meer geweest. Dank U, Here!)

Leida en Rineke waren mijn beste vriendinnen en ook met de andere meisjes van mijn kamer kon ik goed opschieten.

Het studeren nam de eerste jaren een ondergeschikte plaats in. We hebben wat afgekletst! Vooral over jongens en leraren. Maar dat is op die leeftijd normaal.

 

Op school genoot ik van de lessen. Vooral van de filosofische manier van lesgeven van meneer Florijn. Hij gaf psychologie en pedagogiek. De aantekeningen van zijn lessen heb ik zelfs meeverhuisd naar Jerusalem!

Wel was ik het theologisch maar voor de helft met hem eens. Hij kon geweldig goed overtuigen in het aanwijzen van "wat het (ware geloof) niet was", maar helaas kon hij ons niet zo goed laten aanvoelen "wat het wel was".

Dat alleen "Schotse geloofshelden" - in een ver verleden - omgang met God hadden, wilde er bij mij niet in. Dat werd me teveel geromantiseerd. Die mensen hadden ook, net al ieder ander mens, hun gebreken.

En zijn verering van een bepaalde dominee stond me een beetje tegen.

Maar wat een fijne leraar was hij!

Ook Mr. L.J.M. Hage kon gedegen en smakelijk lesgeven.

 

Met de meeste dankbaarheid denk ik echter aan meneer Rietveld terug. Niet zozeer vanwege het briljante van zijn lessen - al waren ze wel gewoon goed - maar vanwege de persoonlijke aandacht die hij eens aan mij besteed heeft. (Een mentor-systeem had je toen nog niet).

Het was in de tijd, dat ik het leven eigenlijk niet meer zag zitten, omdat ik God niet begreep en er met niemand over kon praten.

Want een jongere, ongetrouwde zus van mijn moeder, tante Cathrien, bij wie ik, als klein meisje, altijd in haar tweepersoonsbed mocht slapen en met wie ik het steeds goed kon vinden, kreeg kanker.

Siinds haar vierde jaar was tante Cathrien helemaal doof en werd daardoor vaak neerbuigend behandeld, wat ik altijd erg verdrietig vond.

Ik hield veel van haar en leerde haar de uitspraak van woorden als baby, camping, enz., zodat ze niet uitgelachen zou worden als ze mee wilde praten. Ze was zo'n lieve en geestige vrouw. En nu ging ze sterven! In die tijd had je nog weinig overlevingskansen.

 

Wat heb ik veel voor haar gebeden. Mijn schoolwerk leek opeens zo onbelangrijk. Onder de lessen had ik mijn aandacht er ook totaal niet bij. Maar inplaats van mij iets te verwijten, zei die leraar een keer na de les: "Corry, ik wil je even iets vragen. Kan dat?"

En toen wij in het kamertje achter het leslokaal waren, zei hij: "Is er iets waarmee ik je helpen kan? Je bent zo afwezig onder de les. Het lijkt of er iets ergs in je leven gebeurt. Kun je het misschien tegen me zeggen?"

In het kort heb ik hem van mijn verdriet en vragen verteld en hij beloofde ervoor te zullen bidden. Wat heeft hij daar goed aan gedaan!   

Er was toch nog een mens die mij zag en met mij meeleefde!

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    

                                                                                                                                                                                                   

                                                                                                                                                                                         

                                                                                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                       

                                                                                                                                                                                       

                                                                                                                                                                                    

                                                                                                                                                                           

                                                                                                                                                                                                  

                                                                                                                                                                                          

                                                                                                                                                                              

                                                                                                                                                                                      

                                                                                                                                                                     

                                                                                                                                                                                             

 

 

                             

                                 

 

                         

                                                       

                                                    

                                                    

                                                             

                                              tante Cathrien serveert bij het bezoek van koningin Beatrix aan Terneuzen

 

 

En de Here heeft onze gebeden verhoord, want tante Cathrien is beter geworden en pas vlak voor mijn vertrek naar Israel overleden.

De laatste keer dat ik in Nederland was, ben ik helemaal naar Terneuzen gegaan om daar haar graf (en dat van Opoe, die ongeveer in dezelfde tijd gestorven is) op te zoeken.

 

Vermeldenswaardig van mijn opleiding zijn ook nog de tekenlessen. We moesten oliekrijt, verf en kwasten kopen! Zelden heb ik mijn zuurverkregen geld met meer plezier uitgegeven. Ik ben dol op die geur alleen al. Mijn "schilderijen" heb ik ook nog allemaal.

Het allerfijnste was wel het werken in de vrije natuur. Zomaar, onder schooltijd, in het park! Iets heerlijkers is bijna niet te bedenken.

Ook daarvoor dank ik U hartelijk, Here. U hebt me in mijn leven zoveel gegeven, waarvan ik geweldig genieten kon en kan.

 

Over de godsdienstlessen van de directeur zal ik maar zwijgen.

Onbewust zocht ik altijd naar iets van herkenning bij de leraren, bijvoorbeeld tijdens hun gebed. En soms sloeg er gelukkig een vonk over. Verschillenden van hen hoop ik straks in de hemel terug te zien.

 

 

 

De sabbat is alweer bijna voorbij. Om 3 uur verdwijnt de zon hier achter het huis, maar aan de overkant zie ik het witte muurtje nog fel verlicht.

Als het overdag 3 uur is, denk ik vaak:  nu is het de tijd van het avondoffer. In Nederland is het niet zo vroeg donker – zomers al helemaal niet – maar in dit gebied, rond de evenaar, wel. Om 3 uur begint de dag echt te dalen.

Gemiddeld kun je zeggen, over het hele jaar genomen, dat het van 6 tot 6, dus twaalf uur lang, licht is.

Het morgenoffer was om 9 uur en het avondoffer zes uur later, om 3 uur. Dan kon vóór het donker iedereen gezegend naar huis. Na zessen bleef men meestal binnen, denk ik, bij het olielampje. Na het avondmaal begon de nacht.

Als je je even de nauwe, oneffen straatjes in Jerusalem (en hier in Chora! – zelfs nu nog! - ) indenkt en je weet, dat er toen zo goed als geen openbare verlichting was, dan begrijp je, dat men alleen uit noodzaak 's avonds op pad ging.

 

Johannes schreef in één van zijn brieven: "Kinderen, het is het laatste uur"  (*16). Dat was dus letterlijk, zeg maar, van 5 tot 6 uur 's middags. Dan kon je gauw nog even iets afmaken of opruimen vóór het donker. Maar Johannes bedoelde het natuurlijk figuurlijk.

Zo zit ik nu weer op m’n beschutte plekje, waar de zonnewarmte nog een beetje is blijven hangen en kan hier nog wat verder schrijven, tot het te koud en te donker is.

En zo hoop ik dat U de  "namiddag van mijn leven"  wilt gebruiken, Here, om mij nog veel voor U te laten doen vóór U terug komt; om mij zoveel mogelijk tijd in Uw dienst te laten besteden, maar ook om mij dikwijls zomaar stil bij U te laten zijn, in verwondering, vrede en dankbaarheid.

Johannes voelde dat ook voor hem het "laatste uur" van zijn leven gekomen was.

En voor ieder van ons is figuurlijk het laatste uur van de wereld aangebroken. Want we zijn geen van allen meer dan één mensenleeftijd van Jezus' terugkomst verwijderd.

 

Hier in Griekenland zijn de talloze kerkjes altijd open. Je kunt er elke morgen en avond naar binnen gaan. Dat miste ik in Nederland wel eens. Een kerk in het centrum van een dorp of stad hoort, vind ik, altijd open te zijn. Zodat mensen die Gods nabijheid of bescherming zoeken of die Hem willen danken, daar terecht kunnen (*17). De tempel was overdag ook nooit dicht.

Ten tijde van de Reformatie, zo'n 500 jaar geleden, bleven pastoors en priesters die naar de hervorming overgingen, gewoon doorgaan met de dagelijkse dienst aan God, maar dan zonder heiligenverering. Het woord, de bijbel, stond in de ochtend- en avonddienst centraal.

Calvijn preekte elke dag en behandelde zo het ene bijbelboek na het andere.

Maar terwijl Rooms-Katholieken nu nog vaak de mogelijkheid hebben om èn naar de ochtend- èn naar de avondmis te gaan, kunnen calvinisten de kerk niet in, om 's morgens en 's avonds bij God thuis te zijn.

 Het werk en het nieuws bepalen het dagritme......

Ook de sabbat, de zevende dag van de week, is niet meer zoals God die bedoelde.  

 Het is juist zo’n fijn weekritme: zes dagen werken en de zevende dag rusten.  Inderdaad een heilige en gezegende dag!

 

 

Sabbat 4 uur  n.m.                                              belijdenis

 

In Gouda ging ik trouw elke winter naar de catechisatie. Dat was het eerste jaar in de kerk bij het station.

Ik zie nog het vriendelijke gezicht van ds. Verhage, met zijn witte haren, voor me.

De strijd met de "uitgetredenen", die toen hevig woedde, ging grotendeels aan mij voorbij. Maar toen klaarblijkelijk de rechter de zaak van het kerkgebouw in hùn voordeel had beslist, zaten we opeens op een zondag voor de laatste keer in onze eigen kerk!

Wat had ik met mijn oude dominee te doen, toen hij preekte over de tekst: "Wat Ik doe weet gij nu niet, maar na dezen zult gij het verstaan" (*18)  en aan het einde van de middagdienst de kanselbijbel dicht deed.

De gemeente kreeg vanaf de volgende zondag een onderkomen in een andere kerk, net zo lang tot er later een nieuw, eigen kerkgebouw kon verrijzen.        

 

 

In die andere kerk heb ik, op Tweede Paasdag 1962, "belijdenis gedaan". 

 

Otto en ik hadden toen weer "verkering". In de wintermaanden gingen we samen naar de belijdeniscatechisatie bij ds. H. Rijksen, een jonge predikant die het grootste deel van mijn kweekschooltijd in Gouda  gestaan heeft. Van zijn preken heb ik veel geleerd, vooral ook voor het vertellen van de bijbelverhalen later. Alleen  persoonlijke aandacht was toen niet gebruikelijk. (Wat vond ik het fijn, dat mijn kinderen dat later, toen zij belijdenis van hun geloof deden, wèl kregen.)

 

Als iemand mij in die tijd gevraagd had of ik bekeerd was – de gebruikelijke term voor iemand die "erbij hoorde" – had ik volmondig nee gezegd. Stel je voor! Daar kwam heel wat meer voor kijken!

                                               

 

Ik vond de antwoorden van de Heidelbergse catechismus, die we moesten leren  heel mooi en kende de meeste uit mijn hoofd, maar deed – zo werd ons voorgehouden – belijdenis van mijn  historisch geloof. d.w.z. je geloofde dat alles wat in de Bijbel staat, waar is. Méér werd er niet van je verwacht.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

 En toch, Vader, was U het, die de keuze van de tekst bepaalde (voor alle catechisanten dezelfde): "Strijd de goede strijd van het geloof. Grijp naar het eeuwige leven, waartoe je ook geroepen bent en de goede getuigenis beleden hebt voor vele getuigen" (*19).

 

Ja, Here, U vervult zelfs de woorden van Johannes Eusebius Voet die ons toegezongen werden uit de berijming van Psalm 87:

 

 

                                                               God zal hen Zelf bevestigen en schragen

                                                               en op Zijn rol, waar Hij de volken schrijft,

                                                               hen tellen, als in Israel ingelijfd

                                                               en doen de naam van Sions kinderen dragen.

 

 

zaterdag 5 uur  n.m.                                            toekomstmuziek

 

Zullen er straks in Gods koninkrijk ook orgels zijn? Ik denk het wel. Dan kunnen we al die mooie psalmen en liederen naar hartelust spelen en zingen. (naast harpen en guitaren, e.d, zijn orgels en piano's de enige muziekinstrumenten, waarbij je al spelend kunt zingen.)

Rond deze tijd, zaterdagmiddag 5 uur, doe ik dat thuis altijd, bij het begin van de nieuwe week.

En twee weken geleden mocht ik op zondagmiddag in Jerusalem tijdens de Nederlandse dienst in de Schotse kerk spelen.

Ik ben een uur voor de tijd begonnen en heb daarna nog een paar uur doorgespeeld. Heerlijk was dat! Ik word er altijd heel gelukkig van.

Maar dit is natuurlijk ook uniek: uitzicht op de zee en de eilanden in de verte. Dat heb ik in Jerusalem weer niet.

 

Het viel me op, dat er een paar keer in Openbaring staat, dat de eilanden en bergen van plaats zullen veranderen en zelfs onvindbaar zullen worden (*20). De nieuwe aarde zal echt een totaal nieuwe aarde zijn. Wijzelf trouwens ook: geen mannen en vrouwen meer, maar mensen als engelen.

Het zal er ook nooit meer donker worden, zoals nu. Geen rouw meer, geen onreinheid, geen leugens. Alleen maar licht en vrolijkheid.

In Athene zag ik ergens een zaak die Alpha heette en op een ander gebouw stond Omega.

Ja, Here Jezus, U bent het begin en het einde van alles!  Van elke dag, elke week, elke maand. Maar ook van de wereld, die U schiep.

De Alpha en de Omega.

Dank U voor deze heerlijke rustdag!

 

 

zaterdag 6 uur  n.m.                                           mijn eerste baan

 

Er was, toen ik afstudeerde, in "onze kringen" een tekort aan leerkrachten. Proeflessen werden amper gevraagd; een aanbeveling van de directeur van de kweekschool was meestal voldoende.

Ik bekeek elke maand, als ik thuis was, de advertenties, maar zag er niet veel aantrekkelijks bij. Tot mijn oog op een vacature in Vlissingen viel.

Het strand! De zee! Middelburg, met het mooie stadshart, vlakbij! Enthousiast wees ik mijn moeder ernaar. Die zei niet veel en meende dat ik er geen haast mee hoefde te maken. Ik moest eerst maar eens mijn diploma zien te halen.

 

Eenmaal terug op het internaat en in de mallemolen van examenvoorbereidingen ging er wat tijd voorbij.

Plotseling werd ik op een avond, in het kamertje van de directrice, aan de telefoon geroepen. Het was het hoofd van de lagere school in Yerseke, bij wie Maartje en ik ons laatste schooljaar gesleten hadden.

Hij zei: "Ik hoor van je moeder, dat je deze maand met de eindexamens begint. Wij hebben hier op school iemand nodig. Dus ik zou het fijn vinden, als je bij ons wilt komen."

Ik sputterde  wat tegen en zei dat ik graag naar Vlissingen wilde, maar hij zei rustig: "Je moeder vindt het ook fijn als je weer thuis komt. Praat er met haar maar eens over en bel me dan eind van de week even op."

Tuut-tuut-tuut – dat was het dan.

 

In het postkantoor tegenover het meisjesinternaat had ik de volgende dag een lang gesprek met mijn moeder. Ze vroeg me inderdaad of ik thuis in de kost wilde komen en in Yerseke lesgeven.

Het kostgeld was hard nodig voor de studie van mijn broers Peter, Ton en Karel. Ze wist dat ik Nederlands-MO wilde gaan studeren en wees erop, dat ik thuis niet zelf hoefde te koken. Enfin, ik zou erover nadenken.

 

Na een paar dagen nam ik mijn besluit: eindelijk kon ik iets goedmaken, ook tegenover Maartje en Riet die allebei thuis huishoudelijk werk moesten doen.  Riet mocht niet naar de H.B.S., wat ze zo graag wilde en heel goed zou kunnen, maar moest de M.M.S. (middelbare meisjesschool) volgen, waar ze niet zoveel huiswerk had en daardoor in het huishouden mee kon helpen.

Ook Karel, de "man in huis", en de kleintjes (Liesbeth van 11, Elly van 9 en Jacco van 7) vonden het een geweldig idee, dat ik misschien weer thuis kwam wonen.

 

Vrijdags belde ik mijn oude bovenmeester op om te zeggen dat ik het deed.

Dat het van mijn kant toch wel een beetje een offer was, kwam blijkbaar niet bij hem over. "Ik had het niet anders verwacht", was zijn droge reactie.

Op mijn vraag, of ik direct na het examen, vóór de vakantie, nog een maand op school kon komen om zo nog wat te verdienen voor een weekje-aan-zee, was het antwoord: "Dat is goed." En welke klas zou ik krijgen? "De eerste, ongeveer 35 leerlingen."

En zo was alles in vijf minuten geregeld.

 

Otto studeerde tegelijkertijd af. (Hij zat een klas hoger dan ik en behaalde daar, na vijf jaar kweekschool, de zogenaamde "hoofdakte".)  

In een dorpje op het eiland Tholen kon hij een baan krijgen, zodat we niet al te ver bij elkaar vandaan zouden zijn.

Eind mei ging de boordevolle dekenkist weer met Van Gend & Loos naar Yerseke terug en ik maakte, toen een paar weken later alles in Gouda afgehandeld was, een heerlijke fietstocht, vanuit Gouda, via Leida’s ouders, waar ik een nacht mocht blijven slapen, langs de lange Zeeuwse dijk, naar mijn oude en nu weer nieuwe woonplaats.

 

Twee fijne jaren volgden. Bij mijn vroegere dorpsgenoten voelde ik me thuis.

En ik genoot van het lesgeven in mijn eigen schooltje: een noodgebouw, ergens achteraan  op het schoolplein.

Het tweede jaar kwam er een nieuw hoofd en vrijdagsmiddags na schooltijd boomden we heel wat af met elkaar, vooral over het geloof.

 

Maar wat me uit die tijd het meest is bijgebleven, is de toespraak die gehouden werd ter gelegenheid van een schooljubileum.

Het onderwerp was de tekst: "Werp je brood uit op het water en je zult het vinden na vele dagen" (*21).

Dàt is altijd mijn verlangen geweest: de kinderen uit mijn klas bij Jezus te brengen.

Wat een genade van God om daarvoor gebruikt te mogen worden! En ik hoop zo, dat veel van mijn leerlingen op dit moment God zullen eren en dienen en dat ik hen straks, in Gods koninkrijk, terug zal zien.

Ook de allereerste kerstviering, waarvoor we intensief geoefend hadden, was een hoogtepunt. Zo helder als die meisjesstemmetjes klonken! Ik krijg nog kippenvel als ik eraan denk.

 

Eén meisje moest een keer een paar minuten schoolblijven. Toen ik haar naam van het bord veegde en zei, dat ze naar huis mocht gaan, bleef ze zitten met haar armpjes over elkaar en zei: "Juffrou, mah ik noh ´en poosje blu-ven? ´et is ´ier zò hezellig."  

Natuurlijk mocht dat. Ik had veel planten die verzorgd moesten worden, een koerende duif en een aquarium die elke week verschoond werden, en een poppenhuis-met-echte-lampjes. De meisjes uit de 5e en 6e klas hadden het tijdens de handvaardigheidslessen helemaal zelf ingericht.

Bovendien kreeg ik van de vader van twee jongens die bij mij in de klas zaten, tijdens de wintermaanden, een prachtig wit kerkje in bruikleen. Als ik het bijbelverhaal vertelde, mocht er een lamp achter de rode raampjes aan. Zelfs de grootste druktemakers zaten dan dromerig te luisteren.

 

Het was ook heel bijzonder, dat ik in het tweede jaar, in een gecombineerde klas met 43 kinderen, drie eeneiïge tweelingen had, allemaal jongens: Ad en Tonnie de Koeyer, Piet en Jaap van de Velde, Kees en Henk Baay. Wat genoot ik ook van hen.

 

Maartje en Riet kwamen vaak om 4 uur, als ik nog zat te corrigeren, met een thermosfles vol verse koffie. Bij de bakker op de hoek haalden ze eerst voor ons drieën iets lekkers, meestal een Zeeuwse bolus, en dan hadden we altijd een gezellig kwartiertje samen.

 

Met sommige oud-leerlingen heb ik nog jarenlang contact gehad. Een paar meisjes stuurden me trouw elk jaar een nieuwjaarskaart, tot ze zelf alweer grote kinderen hadden.

Ja, die twee klassen hebben een aparte plaats in mijn hart. Ik had een klein offer gebracht, maar heb er (zoals Prins Claus ooit zei) heel veel voor terug gekregen.

Dank U hartelijk, Here, voor die goede tijd!

 

 

zaterdag 7.30  n.m.                                             avond

 

Ik was van plan om vanavond – de avond na de sabbat – te gaan kijken of er nu misschien hier in Chora een restaurant open zou zijn. Volgens die Nederlandse dames, zou dat in het weekend nog wel kunnen. Op sabbat koop ik niets, dus bleef alleen vanavond over. Maar ik heb net twee superdikke sneden bruin brood op, belegd met schijfjes vlees, met daarbij een kopje snel-soep en dat voedt zó, dat ik voorlopig genoeg heb.

Het was ook helemaal niet zéker, dat er iets open zou zijn.

 

De winkels zijn hier waarschijnlijk op zaterdagavond en heel de zondag dicht,  dus ik moet nog een dag geduld hebben voor ik weer fruit en yoghurt kan kopen. De mensen, van wie ik het huisje huur, hadden oploskoffie, suiker en bonbons voor me klaargezet en er lagen ook twee literflessen water in de koelkast. Dat was fijn en daarmee kan ik nog vooruit.

 

Terwijl ik zit te schrijven, lijkt het net, of er op de deur wordt geklopt. Maar de onder/achterburen waren vanmorgen aan het timmeren, dus het kan ook wel zoiets geweest zijn.

Daar hoor ik het weer! Toch maar even gaan kijken.

 

Nee hoor, niemand te zien. Het is trouwens erg donker buiten en om het huisje heen is er een grote, terrasvormige tuin. Daar kun je je gemakkelijk verbergen.

Er is hier nòch een bel, nòch een telefoon, nòch een brievenbus. Een brief geven ze zeker af of schuiven hem onder de deur door.

Here, mijn leven is in Uw hand. Wilt U alle dingen leiden, in de wereld en in mijn leven en in dat van mijn kinderen en van allen die mij lief zijn? En wilt U mij onder Uw vleugels beschermen?

 

 

zaterdag 9 uur  n.m.                                           getrouwd

 

Een voordeel van het thuis-in-de-kost-zijn was ook, dat ik veel kon sparen. Uitgaven waren er eigenlijk niet - op de boeken voor Nederlands na. Otto spaarde ook zoveel mogelijk en we gingen weinig uit.

 

In de zomer van 1963 zijn we verloofd. En toen er het volgende voorjaar een advertentie in de krant stond, waarin een onderwijzer werd gevraagd voor de lagere school in Geldermalsen, telden we nog eens onze spaarcenten, streepten nog wat meer weg van de inventarislijst die we gemaakt hadden en belde Otto toch maar op om wat nadere inlichtingen te vragen.                                           

Geldermalsen was ideaal voor mensen-zonder-auto. Je had er treinen naar vier verschillende richtingen, zodat je alle kanten uit kon.

En Otto's familie woonde aan de overzijde van de rivier, dus dat was ook vlakbij.

Bovendien was het maar tien minuten fietsen naar een kerkelijke gemeente, gevestigd in Tricht, de plaats waar mijn vader ooit zijn allereerste preek had gehouden, toen hij nog theologie studeerde.   

 

De inlichtingen waren gunstig. Otto solliciteerde en samen gingen we in de paasvakantie op stap voor een kennismakingsbezoek.

Er bleek een goedkoop huurhuis vrij te komen naast het schoolplein, op loopafstand van het station!     

Wat waren we blij, toen een paar weken later Otto officieel benoemd werd. 

 

Aan het eind van het schooljaar hielden we elk een

afscheidsfeestje voor onze klas. Bij mij mochten de

kinderen, in de grote tuin voor het huis, een ijsje

komen eten.

Op alle foto's van die zomer straalt de zon uitbundig.

 

We gingen in ondertrouw, resp.22 en 20 jaar oud en

toen we trouwden waren we 23 en 21.

Onze trouwtekst was de belofte van God: "Ik zal je

onderwijzen en je leren van de weg die je gaan

zult" (*22).

 

Ja Here, dat hebt U ook gedaan!

Al ging Uw onderwijs later dwars tegen het onderwijs

van de kerk in. U hebt mij trouw de weg bekend gemaakt

die ik gaan moest.

En toen de hoge verwachting voor mijn huwelijk de bodem

werd ingeslagen en ik alleen verder moest, hebt U mij ook

de weg gewezen en kracht gegeven om het pad in te slaan

dat eerst onbegaanbaar leek.

U hebt tòch, op Uw tijd en op Uw manier, het indringende gebed

van de predikant op onze trouwdag, uit genade, verhoord!

 

 

8. zondag 1 december 2002

 

9.30  v.m.                                                             licht in de nacht

 

Vannacht werd ik om 4 uur wakker en kon niet meer slapen. Meestal wil God me dan iets zeggen. Ik schaam me later altijd, dat het telkens weer zo lang duurt voor ik het licht aan doe en m’n bijbeltje pak. Vergeef mij, Here!

Het was zo mooi wat ik las. Jezus zegt:  "Ik ben het licht van de wereld" (*23). Heerlijk is het, om dat te lezen, als je buiten alleen maar diepe duisternis ziet!

En iets verderop zegt Hij: "Ik oordeel niemand. En zelfs als Ik het wel zou doen, zou Mijn oordeel zuiver zijn. Want Ik oordeel niet alléén. Ik oordeel samen met Mijn Vader, die Mij gezonden heeft." (*24).

 

Op U wil ik lijken, Yeshua, in alles! Als U mensen oordeelde, vooral hen, die zich zo verheven boven anderen voelden, was het altijd om hen van de waarheid te overtuigen en ze aan Uw voeten te brengen. U zag uit naar het ogenblik, dat ze zouden begrijpen, dat U Gods Zoon, de Gezondene, de MESSIAS, was.

Enkel met dàt doel kan ik ook opschrijven wat er zo mis is in de kerk waarin ik opgroeide en waarmee ik me, tot God mij losmaakte, tot in het diepst van mijn ziel verbonden voelde: in de hoop zo mensen aan Jezus' voeten te brengen.

 

Eigenlijk was het mijn plan om vanmorgen naar het klooster te gaan en te zien of er misschien een Grieks-Orthodoxe dienst was.

Maar vannacht ben ik na het bijbellezen weer in slaap gevallen en vanochtend om 8 uur bleek het veel kouder te zijn dan gisteren. Er staat ook een harde wind. Daarom zit ik nu binnen, in de zonneschijn, voor het open raam, te schrijven. Dat is heerlijk.

Wat heb ik hier veel fijne schrijfplekjes!

Volgens een bordje op de deur is het klooster tot 3 uur open, dus ga ik nog even met schrijven door.

  

 

zondag 9.45 u.  v.m.                                           Joke

 

Tranen van dankbaarheid komen in mijn ogen, Vader, nu ik eraan denk, hoe rijk U mijn huwelijk met kinderen hebt gezegend!

Drie zoons en drie dochters heeft God ons gegeven.  Met alle zes waren we ontzettend blij en alle zes zijn ze vóór de conceptie voor 100% van harte gewenst geweest.

 

Toen ons huwelijk na zo'n twintig jaar, tot mijn grote verdriet, steeds vaker niet meer was wat het zijn moest, gaf dit – onder andere – mij troost: de Here wilde dat Otto en ik met elkaar zouden trouwen, want Hij wilde déze jonge mensen. En nu denk ik erbij: en Hij wilde ook deze kleinkinderen.

        

          Vier dagen voor we één jaar getrouwd waren, werd Joke geboren.

          Als het een jongetje was geweest, hadden we hem naar Otto's vader

        genoemd, maar een  meisje zou de namen van mijn vader krijgen.   

                                                                                                                                                     Het is onbeschrijfelijk wat je voelt, als je dat grote wonder voor het eerst in je armen en dicht tegen je aan houdt.

Zo’n compleet mensje, dat er eindelijk echt ìs: zichtbaar en tastbaar.

Een kindje van jou en je man, van wie je zoveel houdt. Wat was ik ontzettend blij met mijn kleine meisje.

Er was toen, denk ik, op heel de wereld geen gelukkiger mens dan ik.

(Prompt zak ik door die stoel. Ik was vergeten, dat de "verkeerde" op de slaapkamer stond. Ze zien er precies hetzelfde uit.

Ja Here, U zet ons altijd weer gauw – nu zelfs letterlijk – met twee voeten op de grond.)

 

Anderhalf jaar later kregen we Arie. Een zoon!

Mijn schoonmoeder had toen nog maar een paar weken te leven en we vernoemden hem naar haar.

Ze heeft hem nog één keer gezien.

 

En weer anderhalf jaar later werd Henk geboren.

Hij kreeg de namen van de kant van Otto’s vader.

                                              

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Het was zo’n ontzaglijk rijk bezit, deze drie kinderen.

Ik had er wel mijn handen vol aan: drie kleintjes onder de vier jaar. Maar wat heb ik van ze genoten!

Het was ook erg leuk om te zien hoe elk kind een persoonlijkheid-in-de-dop was en ze waren alle drie zo levenslustig.

                                             

Maar behalve vreugde kenden we ook verdriet. Joke bleek slechthorend te zijn.

Op het kleuterbureau werden de kinderen toen nog niet getest; ik heb het zelf ontdekt. Toen Arie begon te praten, merkte ik, dat ik voor haar moest herhalen wat ik tegen hem zei.  Ze kon, zo klein als ze was, liplezen als de beste. Maar dan moest ik haar wel aankijken. En zolang ik haar alleen had, deed ik dat automatisch.

Een keer speelde ze  buiten en keek  helemaal niet op, toen er met veel geraas een vliegtuig overkwam. Toen wist ik het zeker: ze hóórt het niet!

 

De hoorapparaatjes die ze kreeg toen ze drie was, waren technisch lang niet zo goed als die van tegenwoordig, maar toch hielpen ze haar enorm. Ontroerend was, dat mijn oudste broers en zussen, die vaak bij ons langskwamen, van het weinige geld, waarvan ze maandelijks rond moesten komen, een bedrag naar ons overmaakten, om de kosten ervan te kunnen betalen.

Ook daarin hebt U trouw voorzien, Vader!

Zegen en help mijn flinke, oudste dochter die nu zelf moeder is van drie lieve meisjes. En dank U wel voor zoveel vreugde die ze mij gaf en nog steeds geeft en voor haar goede, trouwe man, Jacques, die de zorg voor haar van mij heeft overgenomen .

 

Dit voorjaar is Joke met de twee jongsten tien dagen bij mij in Jerusalem geweest. Wat vond ik het fijn om trots tegen mijn vrienden en bekenden te kunnen zeggen: "Dit is mijn dochter."

Joke is afgestudeerd aan de School voor Journalistiek en heeft bij diverse uitgeverijen gewerkt. Haar mooie, zelfgemaakte kaarten heb ik nog allemaal. Dank U, Here, voor deze lieve, begaafde dochter!

 

 

zondag 2.15 u.  n.m.                                              Chora

 

Heerlijk van half 12 tot half 2 door Chora gestruind.  De kloosterkerk was (weer? nog steeds?) hermetisch gesloten, maar één van de vele, kleine witte kerkjes, met een koepeltje en daarop een kruis, was open. Ik vroeg of ik foto’s mocht maken en dat was daxi (oké).

Heel veel taferelen uit het leven van Jezus waren op de muren en het plafond geschilderd.

Eén mevrouw, een soort kosteres, schudde nog wat extra wierook voor me heen en weer.

Dat is ook weer zoiets. Wèl   wierook is dichter bij de bijbel dan geen  wierook, of je het nu lekker vindt ruiken of niet.

In de tempel was er een reukofferaltaar en zelfs in Openbaring las ik over de liefelijke geur  die opstijgt, samen met de gebeden van de heiligen. Het blijft apart, dat de Oosterse Kerk dezelfde bijbel heeft als wij en dat wij en zij er zulke verschillende dingen uithalen.

 

Nu is de zon alweer helemaal achter de wolken verdwenen en het waait nog steeds erg hard. Windkracht 7 of 8 schat ik. Maar toen ik in Chora liep, kon ik de ene mooie (hopelijk!) foto na de andere maken.

Speciaal voor mijn vriendin heb ik er één genomen van een poes die bovenop een oud poortje zat. Ze zou haar hart hier op kunnen halen!  Het wemelt in Chora van de katjes, in alle maten en kleuren.

En ook aan kleine, keffende hondjes geen gebrek.

 

Hè, wat is het heerlijk, dat ik hiervandaan (ik zit nu in het buitenkamertje) zomaar de zee kan zien! Als het in Jerusalem stormt, verlang ik altijd naar een zee met hoge golven en nu ben ik er heel dichtbij. Dank U, Here!

 

 

zondag   ??  u. n.m.       (geen klok)                    Arie

 

Onze oudste zoon, Arie, was van jongs af aan, precies op de momenten dat het nodig was, plotseling aanwezig om juist dàt te doen, wat geweldig hielp. Terwijl hij als kleine jongen intensief aan het spelen was, hielden tegelijk zijn waakzame ogen Joke en Henkje in de gaten.

Hij was zo lief voor iedereen! En evenals mijn andere kinderen had hij altijd zoveel tegen me te vertellen.

 

Ik herinner me nog goed de dag, dat ik hem voor het eerst weg moest brengen naar de kleuterschool.

                                                                            Deze  keer zou ik me goed houden.

                          

                                                            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bij Joke was het een heel drama geworden, omdat ze met een taxi mee moest, waarin een jongen bleek te zitten met een grote brandvlek op zijn gezicht. Ze was zo vol goede moed ingestapt, met haar nieuwe jurkje en mooie schooltas, maar riep huilend, toen ze die arme jongen zag: "Mama! Ik wil niet meer!"

Dat was het laatste dat ik hoorde en zag, toen de taxichauffeur gas gaf. De hele ochtend was ik er beroerd van.

Nu, bij Arie, zou het beter gaan.

Ik had hem erop voorbereid, dat andere kinderen er soms ook heel anders uitzien, maar dat ze toch lief zijn, enz., enz. (Bij elk kind leer je zelf ook weer wat meer.)                             

                                                                                                                                                               

Met Henk in de wandelwagen liepen we vrolijk naar het zaaltje bij de kerk, waar de kleuterschool was.

Het was de eerste schooldag na de kerstvakantie en al heel wat keertjes had ik tegen deze en gene gezegd: "Arie is er echt aan toe."

Nu was het dan eindelijk zo ver.                                                                                                                                                                                                                            

In het warme halletje deed ik zijn jasje uit en hing het op. De juf kwam hem al gauw halen en bracht hem naar een stoeltje, temidden van een kring rumoerende kinderen. Die keken allemaal onverholen naar die nieuwe jongen. Voor ons was er niet één bekend gezicht bij.

Al gauw werd de juf  bij een ander kind geroepen en ik wachtte nog even met weggaan.

Henk zat in de hal in de wandelwagen en bekeek de gang van zaken met grote interesse. En terwijl ik zó achterin de klas ging staan, dat ik ook de hal kon blijven zien, voelde ik opeens een klein handje in die van mij. Mijn grote jongen kwam nog even steun zoeken.

Hij huilde niet, protesteerde niet, maar pakte alleen stevig mijn hand vast.

Na nòg een dikke kus ging hij gedwee voor de tweede keer met de juf mee. En ik liep onderweg naar huis alweer tegen mijn tranen te vechten.

Het is heerlijk om mensen te hebben waar je van houdt, maar wat doet het vaak pijn als je ze, al is het soms maar voor even, los moet laten.

 

Na een paar dagen hadden al mijn kinderen het op de kleuterschool goed naar hun zin. En toen tenslotte in 1980 de laatste van de zes het huis verliet om zijn schoolloopbaan te beginnen, voelde ik me een beetje beschaamd omdat ik het zo heerlijk vond om vanaf dat moment een paar uur per dag niemand aan mijn hoofd te hebben.

Mijn kinderen zijn nooit naar een crèche of zoiets geweest. Die waren er toen amper. De kleinkinderen gaan er wel heen en vinden het fijn, evenals hun moeders. De overgang naar de kleuterschool is dan wel minder drastisch, voor zowel moeder als kind.

 

Ook toen Arie op het Atheneum zat, was hij nog steeds de "heer in huis". Ongevraagd hield hij bijvoorbeeld even de jongste kinderen bezig, als ik tijdens het spitsuur 's avonds in de keuken aan het koken was en tegelijk een telefoontje kreeg, een neusje moest snuiten, een standje uitdelen , enz.

 

Omdat Otto meer dan tien jaar in de uren buiten schooltijd een MO-studie deed, was hij maar hoogst zelden als man en vader beschikbaar.

's Woensdagsmiddags en zaterdags waren de colleges en in de avonden studeerde hij. De vakanties werden gebruikt voor stages en afstudeeropdrachten buitenshuis (hij studeerde biologie), zodat gedurende het hele jaar de zorg voor het gezin op mij neerkwam.

Pas als het eten op tafel stond kwam hij naar beneden. 

Ik stond er helemaal achter dat hij die studie deed - het vakantiegeld ging er ook jarenlang aan op – en kon gelukkig hectische toestanden over het algemeen wel aan. Maar Arie was – naast God – me daarbij vaak ongevraagd tot grote steun.

 

Later begreep ik, dat mijn kinderen toen ze klein waren, eigenlijk geen vader hebben gehad en daarom die enkele keer dat hij aandacht aan hen schonk, zo koesteren in hun herinnering.

Maar het is jammer, dat Otto zo weinig van zijn kinderen heeft genoten en ook geen goed voorbeeld achterliet.

 

Eén van de dierbaarste videobanden die ik heb, is die met de (door Henk opgenomen) intreerede van Arie als voorzitter van zijn dispuut, toen hij student was. Alle moeite om hem te kunnen laten studeren en een goed plekje voor hem te vinden in de stad waar hij heenging, was bij het horen van zijn toespraak rijkelijk beloond.

Met zijn gezin woont hij daar nog steeds. En toen ik voorgoed naar Israel ging, was het hùn huis, dat een beetje als "ouderlijk huis" ging fungeren voor zijn broers en zussen.

Dank U, Here, voor mijn lieve, zorgzame zoon. Dank U wel voor zoveel goeds dat U hem gaf en voor alle hulp die hij mij heeft gegeven. Wilt U ook hem en zijn gezin zegenen.

 

 

zondag 3.30 u. n.m.                                              Chanoeka

 

Brrr, ik ga zo naar binnen. Het wordt hier nu echt koud.. Maar ik wil zo lang mogelijk van het buitenlicht genieten.

De noord- of zuidpool zou voor mij niets zijn! Vreselijk, dat je daar soms dagen hebt, dat het amper licht wordt in 24 uur!

Het is vandaag, als de zon ondergaat, al de derde avond van het Chanoeka-feest. Ik zal straks gezellig drie waxine-lichtjes aansteken.

Chanoeka is geen bijbels voorgeschreven feest, zoals Pesach (Pasen), Shavoe’ot (Pinksteren) en Soekot (het Loofhuttenfeest). Maar de Here Jezus heeft het wel zelf gevierd (*25). 

Het is het feest van de herinwijding van de tempel van Zerubbabel, nadat die door Antiochus Epifanus ontheiligd was.

Het verhaal van de dappere Makkabeeën staat niet in de bijbel, maar wel in de apocriefe boeken.

Ook toen, in 167 voor Christus, heeft God laten zien, dat Hij steunt wie opkomt voor Hem en Zijn woord.

Het was maar een kleine minderheid die het opnam tegen de machtige Syrische vorst, die hen de Griekse cultuur wilde opleggen en daarom het vieren van de sabbat en de besnijdenis van Joodse jongetjes verbood.  Maar ze hebben overwonnen!

 

Het verhaal wil, dat na de reiniging van de tempel er één kruikje olie werd gevonden, dat volgens de wet bereid was. Daar konden de zeven lampen van de gouden kandelaar, de menora, precies één dag op branden. Snel begon men nieuwe olie te maken, maar dat proces vergde altijd ruim een week.

En het wonder was, volgens de legende, dat de lampjes van de kandelaar acht dagen lang op dat ene kruikje olie gebrand hebben. Een beetje zoals de olie in de kruik van de weduwe: het raakte niet op, zolang het nodig was (*26).

Om dat wonder niet te vergeten, zijn er speciale kandelaars met acht bakjes of kleine kaarsen (voor elke dag één) èn een olielichtje of kaarsje, dat de rest aansteekt: de "dienaar". Elke dag van het feest wordt er een lampje of kaarsje méér aangestoken.

 

De negenarmige kandelaar heet chanoekia en wordt dus alleen in deze maand (Kislev, volgens de Joodse kalender) gebruikt.

Aanstaande vrijdagavond, 6 december, gelijk met het begin van de sabbat, is het de achtste dag.

Dan ga ik thuis altijd even de orthodoxe wijken in, want daar branden dan overal, voor de ramen, op de balkons en in de portalen, op elke chanoekia alle lichtjes. Iedere man of jongen boven de 13 jaar heeft vaak zijn eigen kandelaar, dus zie je er soms meerdere in één grote, glazen kast bij elkaar.

 

 

zondag 4.30 u. n.m.                                            Henk

 

Onze Henk was weer een heel ander kind dan Arie en Joke. Joke was dromerig, vrolijk en voorzichtig, Arie praktisch en vol verantwoordelijkheidsgevoel, maar Henk hield van uitdagingen. Hij liet gedurig zien dat hij er ook nog was!

Wat moest ik hem, toen hij uit de box was, in de gaten houden! Toch schikte hij zich meestal wel in het gareel.

En vaak vermaakte hij ons met zijn geestige opmerkingen.

Zo vroeg hij een keer, waarom enkele mannen in de kerk een poos bleven staan, voor zij plaatsnamen voor de dienst.  Ik legde uit: "Sommige mensen vragen staande of de Here de kerkdienst wil zegenen; ze vinden dat eerbiediger dan zittend."

De volgende zondag keek hij weer aandachtig rond, stootte me toen aan en zei: "Kijk, Mama, daar staat weer zo'n sommig mens."

Een andere keer zei hij, nadat ik een hoofdstuk uit De vrouw met het Boek had voorgelezen, waarin het ging over een Chinese Mandarijn: "dan heet de keizer van China zeker de Sinaasappel."

 

Hij was zo dol op boeken. Het Apenboekje kon hij dromen, nog voor hij één letter las. En wat was hij blij toen ook hij eindelijk naar de kleuterschool mocht.

 

                                                             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                              

Met Mieke, die begin 1972 was geboren, bracht ik hem weg.

Henk was meestal erg levendig, maar kon tegelijkertijd soms ook heel lang (bijvoorbeeld in de kerk) roerloos stil zitten. Als er maar iets interessants te beleven was.

Zo zat hij die eerste ochtend op de kleuterschool, toen ik weer wegging, onbewegelijk op zijn stoeltje.

Ook weer niet goed.

Na een half uur thuis te zijn geweest en Mieke weer in de wieg te hebben gelegd, belde ik een vriendin die vlakbij de kleuterschool (een andere dan die waar Arie heen ging) woonde en zei: "Henk is vanmorgen voor het eerst naar school...."

Ze begreep direct hoe ik me voelde (onze kinderen waren ongeveer even oud en zij hadden uiteindelijk ook drie jongens en drie meisjes) en beloofde: "Zodra ik weg kan, loop ik er even  langs."

              

Een poosje later belde ze terug. (Deze kleuterschool had grote ramen rondom, zodat je makkelijk naar binnen kon kijken.)

"Hij was met een grote vrachtauto over de vloer aan het  rijden", stelde ze me gerust, "en zo te zien heeft hij het prima naar zijn zin."

Wat was ik blij om dat te horen! Het was echt een pak van mijn hart.                                                                                                                                                                                                                                                                  

Henk was als kind dus degene die het meeste las. Hij verslond het ene boek na het andere. Hoe spannender hoe beter.

Zodra zijn huiswerk af was (en dat was meestal heel snel) kwam hij gezellig beneden in de kamer op de hoekbank zitten,  maakte het zich met de vele kussentjes gemakkelijk, keek even vergenoegd om zich heen en begon dan met een glimlach op zijn gezicht te lezen. Daarna ging alles aan hem voorbij. Wat voor spektakel de anderen ook maakten, Henk las. En ik vond het wel best zo, want als hij niets meer te lezen had, kon hij de kleintjes erg op stang jagen of met Arie een heftige stoeipartij beginnen, die meestal op huilen uitliep.

 

Henk speelde ook guitaar en trompet. Eén keer mocht hij in De Doelen tijdens een concert op zijn trompet spelen. We hadden o.a. de tweede stem van  psalm 118 heel wat keren bij ons Mannborg harmonium geoefend. Het ging prima!

 

Guitaarspelen deed hij meestal boven op zijn zolderkamer. Daar oefende hij de liederen voor de koffiebar, waarvan behalve hij, ook Joke, Arie, Jacques en nog een aantal fijne vrienden en vriendinnen, lid waren.

Zondagsmiddags zongen we wel eens met z’n allen uit de Opwekkingsboekjes, waarvan Joke ons voorzien had, terwijl Henk begeleidde.

 

In de moeilijke laatste jaren van ons gezin was het Henk, die zaterdagsmiddags soms met drie of vier grote bossen bloemen thuiskwam  ("Voor u, de laatste van de Oude Gracht. Alles bij elkaar voor een tientje!"), of die een gebakje voor me liet bezorgen, toen ik in Gouda een proefles moest geven en het bijna niet op kon brengen.

Een andere keer, toen ik al in Gouda woonde, kwam hij op moederdag een mooi gedichtenbundeltje en een zelfgeplukt veldboeket brengen.

Dank U, Here, voor zoveel gaven die U Henk hebt gegeven. Dank U wel ook voor alle vreugde die hij mij gaf en nu weer geeft.

Zegen hem en zijn vriendin, Vader, en stel hem  tot een zegen!

 

 

zondag 5.45 u. n.m.                                              regen!

 

Weer iets anders: het regent! In Israel is dat top-nieuws. Een dag later vertellen ze precies hoeveel (of hoe weinig) centimeter er in elke grote stad gevallen is. Toen ik vorige week vertrok, was er net weer, sinds lange tijd, in Jerusalem  wat regen gevallen.

Maar ik denk dat het hier vaker regent dan bij ons. Het gras ziet er heel fris en groen uit.

Zojuist heb ik een poosje naar buiten staan kijken. De zee en de lucht zijn opeens  niet meer van elkaar te onderscheiden.

Fijn, dat ik met de electrische radiator het hele huis verwarmen kan! En op de slaapkamer doe ik elke avond, heel ouderwets, de luiken voor het raam dicht. Ze zitten aan de binnenkant, vóór de mooie, witgeborduurde en gesteven gordijntjes en houden gelijk de kou tegen.

 

 

zondag 6.30 u. n.m.                                            Reinier

 

In Geldermalsen hadden we een goede vriend, Reinier, die ongeveer even oud was als Otto en op een rechtbank werkte. Hij was ook organist in de nieuwgebouwde kerk in Geldermalsen, die het oude kerkje uit Tricht verving.

Reinier was vrijgezel en woonde nog bij zijn ouders. Vaak kwam hij op de motor bij ons langs, meestal zondagsavonds en op een avond in de week. Net als wij las hij het kerkblad De Saambinder en zondags konden we onze gevoelens over de verschillende artikelen en over de preken van die dag met elkaar uitwisselen. 

Door de week deden we wel eens een spel, Scrabble of Monopoly, of de mannen schaakten samen, terwijl ik zat te breien (baby- en kinderpatronen van 3 Suisses).

 

Heel gezellig was het altijd. Reinier kon smakelijk vertellen over de rechtzaken en ook wij hadden altijd wel iets bijzonders beleefd.

Later op de avond werden de gesprekken meestal ernstiger en praatten we eigenlijk alleen nog maar over het geloof.

Reinier was ooit geraakt door een preek en haalde dat nogal eens aan.

Hij was fijngevoelig en leuk. Toen ik een keer op zondag jarig was, speelde hij na de dienst Psalm 134: Dat 's HEREN zegen op je daal'!  

 

Daarbij wist hij altijd alles af van de laatst uitgekomen langspeelplaten met klassieke muziek. DDD en His masters voice waren volgens hem de beste.

Elke verjaardag stond bij ons dan ook een platen- of boekenbon hoog op het verlanglijstje. Otto had, toen hij slaagde, van thuis een pick-up gekregen, dus we hadden behalve onze blokfluiten en het orgeltje van het Leger des Heils uit Yerseke, waar ik destijds in de klas op speelde, langzamerhand een keur aan muziek in huis.

Terwijl de zwarte kolenkachel snorde – of loeide, als het stormde – en muziek de kamer vulde, brachten we veel fijne uren met elkaar door.

 

En toch moesten we hem van de ene op de andere dag missen.

Ik schrijf het hier op, omdat de Here me erdoor geleerd heeft, niet te wijs-in-mijzelf te zijn en dat  Hij veel van ons vraagt – alles! – als Hij ons veel heeft gegeven.

 

Reinier was ook dol op biljarten.  In de café's noemden ze hem "de dominee". Soms kwam hij 's nachts pas ver na twaalven thuis.

Dat hij zijn moeder daarmee verdriet deed, wist hij wel, maar hij zei: "Daar moet ze maar aan wennen; ik ben bijna dertig".

Op een zondag behandelde onze nieuwe dominee, die in plaats van mijn vaders studievriend gekomen was, het 4e gebod: “Gedenk de sabbatdag, dat je die heiligt” (*27).

Het is het langste gebod van de wet, wat aangeeft hoe belangrijk God het vindt.

Dat de sabbat de zevende dag is en dat nergens in de bijbel gezegd wordt, dat wat er hier in de wet staat voortaan geldt voor de eerste dag van de week, was voor de dominee geen punt.

Hij maakte een aantal bekende opmerkingen en één ervan was, dat je zaterdagsavonds om 12 uur thuis hoorde te zijn.

 

In de "nabetrachting" bij de koffie waren we het er alle drie over eens, dat dat nergens op sloeg. In de bijbel begint de sabbat op vrijdagavond bij zonsondergang. En het is goed om dan met het uitrusten beginnen.

Maar de Here Jezus ging zelf wel op sabbat bij mensen, die Hem uitnodigden, eten. Dus als je bij familie of vrienden op bezoek bent, hoef je je echt niet naar huis te haasten. Al is het natuurlijk altijd verstandig om ervoor te zorgen dat je zondagsmorgens uitgeslapen naar de kerk kunt gaan.

 

In de loop van die week is Reinier nog een avond langs geweest en heb ik hem de staaltjes van de gordijnen laten zien, die we voor ons nieuwe huis, waarheen we al gauw hoopten te verhuizen, uitgezocht hadden. Hij vertelde nog, dat zaterdags zijn zus jarig zou zijn.

 

Zondagsmorgens paste ik thuis op de kleintjes en ging Otto met Joke naar de kerk. Ik zat altijd voor het raam te wachten als de kerk weer uitging. Maar deze keer geen vrolijk zwaaiende man en dochter. Wat was er gebeurd?

"Reinier is vannacht verongelukt", vertelde Otto. "Hij was met zijn ouders op de verjaardag, maar ging om half twaalf niet met ze mee naar huis. Hij reed de andere kant op, naar het café.

Om half 1 kwam hij alweer terug, maar is toen, iets vóór het huis van zijn zus, in een bocht de dijk afgereden en heeft zijn nek gebroken". Ontzettend!

We hebben amper gegeten die dag en toen ik naar de middagdienst ging, sneed het door mij heen. Aan de beurt was nu het 5e gebod:

” Eer je vader en je moeder, opdat je dagen verlengd worden” (*28).

Als hij met ze mee naar huis was gegaan, had hij nu op het orgel gespeeld........

 

In de dagen voor de begrafenis probeerden we zijn moeder en zussen te troosten. Ik hield erg veel van zijn moeder. Maar wat waren we allemaal verdrietig!

Tijdens het werk thuis, dat toch ook door moest gaan, kwamen zoveel dingen waarover we hadden gepraat en gelachen me weer in gedachten. Ook van die laatste zondag. Al hadden we, wat de letterlijke betekenis van de wet betreft  wel gelijk, de geestelijke bedoeling oversteeg dat! En nu was de genadetijd voor Reinier onherroepelijk voorbij.....

Op het kerkhof, schuin tegenover ons nieuwe huis, werd hij begraven.

Het deed ons goed te zien, dat ook de deftige mensen van de rechtbank om hem huilden.

 

De volgende dag kwam er een brief van het gemeentehuis: over veertien dagen konden we de sleutel krijgen.

Ik weet nog, dat die hele dag deze zin in mijn gedachten was:  "Zeg tegen de kinderen van Israel, dat zij verdergaan” (*29).

Nu konden we eindelijk verhuizen naar dat mooie, grote huis, waar ik me zo op had verheugd, maar eigenlijk was alle aardigheid eraf.

Eén ding is nodig! (*30)

Was Reinier in de hemel? Ik wist het niet. Zou het met mij goed zijn, als ik een ongeluk kreeg, of met Otto? Ik vreesde het ergste.

 

 

zondag 7.30 u. n.m.                                              gebed

 

Wonderlijk Here, dat ik dit nu zit te schrijven in een huisje boven op een berg, midden in de Middellanse Zee. Wat hebt U het toch goed bedacht, toen U zei, dat ik op moest schrijven wie U voor mij geweest bent en wat U mij geleerd hebt.

Het is hier zo rustig: geen telefoon, geen nieuws, geen bezoek, alleen de wind die in één of andere schoorsteen blaast. Eten hoef ik niet te koken; heel de dag kan ik doorgaan.

U hebt ook zoveel gedaan in mijn leven. U bent zo'n geweldige God, Here. Dank U voor Wie U bent. 

Wilt U wat ik opschrijf leiden en wilt U het zegenen, als mensen het later lezen? Dat ze ervan zullen leren en U zullen vrezen.

 

 

zondag 7.40 u.  n.m.                                           een nieuw huis

 

Toen we nog maar pas in ons nieuwe, ruime huis aan de Kuyperstraat woonden (ik zei altijd tegen mensen, die niet wisten hoe ze Kuyper moesten schrijven: "van Abraham, weet u wel", maar ze wisten helaas bijna nooit wat ik daarmee bedoelde), kreeg ik een keer een heel ingrijpende droom. We hadden toen drie kinderen, want Mieke was nog niet geboren.

Omdat Henk (toen ruim 2) zo stil zat in de kerk – meestal viel hij direct in slaap – gingen we 's morgens met z'n allen: Otto en ik, met Joke, Arie en Henkje.

We zaten in de kerk op vaste plaatsen, één bank vóór vrienden van ons, die geweldig met de verhuizing (op een open vrachtwagen) hadden geholpen.

 

Die nacht droomde ik, dat er naast de kerk zo'n zelfde vrachtwagen stond, toen wij er onze fietsen hadden neergezet en naar binnen wilden gaan. Maar een communist hield ons tegen. (We waren geabonneerd op het blad van "Open Doors", waarin informatie stond over de vervolging van Christenen in o.a. Rusland, vandaar waarschijnlijk die communist.)

Hij zei: "U kunt kiezen: òf u zweert God af, òf u gaat op die wagen en wordt met heel het gezin geëxecuteerd."

O Here, mijn keel knijpt nog dicht, als ik eraan denk!

Het was zo concreet: het één of het ander. Een tussenweg was er niet. Waarom weifelde ik?

Kon ik God afzweren? Nee toch? Maar mijn lieve schatten van kinderen dan! Alle drie doodgeschoten?

 

Zo werd ik wakker en vluchtte naar beneden, de koude keuken in. Huilend heb ik voor de Here mijn onmacht beleden, mijn gebrek aan liefde voor Hem, die mij zoveel goed had gedaan. Zittend aan de keukentafel heb ik Hem gesmeekt voor mijn kinderen die mij liever waren dan mijn eigen leven.

Tenslotte pakte ik onze trouwbijbel, waaruit we altijd lazen aan tafel. En op mijn "noodgeschrei", Here, beloofde U grote wonderen.

Toen ik de Bijbel zomaar ergens had opengedaan, met het grote verlangen om door een woord van God getroost te worden, las ik:

"Al je kinderen zullen door de HERE geleerd worden en de vrede van je kinderen zal groot zijn" (*31). Dat veroorzaakte weer een stortvloed van tranen, maar nu van dankbaarheid. O, wat is God goed! En wat is de Heilige Geest een echte trooster!

 

Na een lang en dringend gebed voor Otto heb ik tenslotte ook voor mezelf gebeden. Of de Here me wilde bewaren voor het verloochenen van Hem. Ik had nooit gedacht, dat het zó moeilijk zou zijn, om Hem, als het erop aankwam, openlijk te belijden.

Daarop las ik, dat de Here Jezus zichzelf heeft gegeven om Zijn bruid zonder vlek of rimpel voor zich te stellen (*32).

Ja, Yeshua, het is Uw werk en Uw gerechtigheid alléén!

Met een gerust hart kon ik weer gaan slapen.

 

Sindsdien heeft God mij op mijn gebed talloos vele malen antwoord gegeven door Zijn woord en Geest.

Er staat: "Roep tot Mij en Ik zal je antwoorden" (*33) en Hij doet wat Hij zegt. Gods woord is levend en krachtig, alle eeuwen door.

En de Here wil zo met iedereen in gesprek zijn, die Zijn antwoord  biddend en gelovig verwacht (*34).

 

 

 

zondag 8.30 u.  n.m.                                                       liefde en pijn

 

 

                                                                                                              mijn kind

                                                                                                          na felle pijn

                                                                                                          en bijtend leed

                                                                                                          heel pril en stil bemind

                                                                                                                     een deel van mij

                                                                                                                     en toch jezelf

                                                                                                          mijn eigen lieve kind

 

 

                                                                                                                     mijn kind

                                                                                                         de pijn steekt fel

                                                                                                         het leed schrijnt diep

                                                                                                         nu weg is wat ons bindt

                                                                                                                     vervreemd van mij

                                                                                                                     en van jezelf

                                                                                                         mijn verre, verre kind

 

 

                                                                                                                      Mijn kind

                                                                                                        in felle pijn

                                                                                                        en schrijnend leed

                                                                                                        blijf Ik je welgezind

                                                                                                                      Mijn kind, je bent

                      altijd bij Mij

                                                                                                        Mijn eigen, lieve kind           

 

 

 

zondag 8.45 u.  n.m.                                           Mieke

 

Het hele huis was gezellig ingericht en de grote tuin mooi aangelegd, toen we Mieke kregen.

De nieuwe babykamer had ik wit en lichtblauw gemaakt, met hier en daar rode lieveheersbeestjes.

Wat heb ik bijzonder van deze baby genoten! Na twee jongens hadden we weer een meisje en al die popperige kleertjes waren een lust voor het oog.

Mieke was ook heel vlug en bijdehand. Zo klein als ze was maakte ze ons vaak aan het lachen. Haar grote zus (6½) en haar broers (5 en 3½) waren ook dol op haar.

Bij de vierde baby schrik je ook niet meer van elk kuchje en ben je niet zo snel bezorgd als ze eens een keer weinig aankomt. Als ze maar goed slaapt en vrolijk is, is het goed.

 

Na een half jaar ging Henk naar de kleuterschool en had ik haar overdag voor mezelf alleen. Ze babbelde aan één stuk door en liep me overal na. Zo’n peuter is een ongekend rijk bezit. En dan die heerlijke wetenschap: "al je kinderen zullen door de HERE onderwezen worden en vrede hebben", Mieke dus ook.

 

 

 

Toen ze nog maar net goed en wel een kleurpotlood vast kon houden,

maakte ze eens, als verrassing voor mij, drie prachtige tekeningen:

de Here Jezus aan het kruis, de Here Jezus naast het open graf en de Here Jezus, die op een wolk naar de hemel gaat.

Ik heb ze nog steeds als bladwijzer in de Schriftverklaringen van Kohlbrugge liggen en verbaas me er, elke keer als ik ze zie, weer over. Zo goed en zo blij.

 

Zodra ze schrijven kon, maakte ze een mooi boekje voor me met bijbelteksten.

Ook dat heb ik altijd bewaard.

Het waren ook zulke mooie teksten, die ze had opgeschreven.

 

Miekes ideeën waren onuitputtelijk.

 

Ze vond het niet leuk om de jongste te zijn en vroeg op een dag in haar avondgebedje om "nog een broertje en een zusje".

We glimlachten erom, maar ze heeft ze gekregen!

 

                                                         

 

 

Na enige tijd bedacht ik, dat "door de HERE geleerde kinderen" méér waard waren  dan materiële zaken. En we hadden in ons ruime huis best plaats voor een vijfde kindje. Dus baden we of God ons huwelijk nòg een keer wilde zegenen.

Hij deed het en gaf ons, ruim twee jaar na Mieke, opnieuw een dochtertje: Ellen.

En zelfs toen was ons gezin nog niet compleet, want  nog eens 2½ jaar later werd Maarten, onze Benjamin, geboren.

 

Mieke heeft wat met haar "gebedsverhoringen" afgesjouwd! Elke woensdag- en zaterdagmiddag verzon ze weer iets anders. (En ik kon met een gerust hart even gaan liggen; ze had het allemaal  in de hand.) 

Vooral schooltje spelen was favoriet, maar ter afwisseling kwamen ook andere dingen aan bod.

 

De ene keer was de kamer omgetoverd tot gymzaal en liepen ze in kleurige pakjes rondjes langs de meubels.

Een andere keer maakten ze "taartjes" in de keuken (en ik had het hart niet om de hagelslag weg te zetten).

Weer een andere dag werd heel de schuur leeggehaald en zaten Ellen en Maarten met een verheerlijkt gezicht in de lege schuur op een omgekeerde kist limonade-met-een-rietje te drinken.

Kerkje spelen was ook in, al hield ik dan mijn hart wel een beetje vast. Tot hoever ga je met zoiets? De poppen dopen, kun je dat nog toestaan? In de loop van de jaren ben ik daar wel wat gemakkelijker in geworden.

 

Ja, Mieke was het zonnetje in huis.

Dat juist dit kind zoveel verdriet moest meemaken. Het valt me zwaar erover te schrijven.

Doordat Otto in Miekes tienerjaren in een crisis terechtkwam en tenslotte iedere avond schreeuwend ruzie maakte, kon ze niet meer slapen en moest zij in een ander, rustiger gezin (dat van mijn zus) worden opgenomen. De pijn daarover voel ik nog steeds en zij ook. Gelukkig weten we ook, dat we elkaar, ondanks alles, niet kunnen missen.

Mieke is onderwijzeres, net als ik, ook dat kunnen we samen delen. Maar de donkere jaren van haar studietijd blijven een herinnering vol verdriet. En toen, in die vreselijke tijd, Here, toen ik mijn eigen kind geen fijn thuis meer kon geven, wàt ik er ook voor deed of liet, hebt U mij getroost met Uw woord (*35): "Huil niet langer. Ik heb je gebeden gehoord en je zult haar terugzien. Ze zal terugkomen uit het verre land van de vijand" (= het Gliagg). U hebt het gedaan!

 

Mieke is nu al weer een aantal jaren met Wim getrouwd. Hun twee leuke jongens hebben helaas een ernstige, erfelijke ziekte. Maar met bewonderenswaardige inzet zorgt Mieke, samen met Wim, zo goed mogelijk voor hen.

Daarbij geeft ze twee dagen les op school, naait originele kleren voor de kinderen, tot winterjassen toe en verzint elke keer weer nieuwe, practische dingen in hun huis, die Wim dan heel knap uitvoert.

Dank U, Pappa, voor Mieke. Voor zoveel gaven die U haar gaf en voor zoveel vreugde, die ze mij heeft gegeven. Dank U ook voor het verdriet, dat ons dichter bracht bij U. Zegen haar en Wim en de jongens, Here.

 

 

9. maandag 2 december 2002

 

5.30 u. v.m.                                                           geen licht

 

Het electrisch is uitgevallen! Ik zit nu met behulp van die drie waxinelichtjes te schrijven.  Om 4 uur vanmorgen werd ik wakker (dat krijg je ervan, als je om 10 uur slaapt) en heb een hele tijd liggen bedenken, hoe de gebeurtenissen tussen '74 en '79 chronologisch in elkaar zaten.

 Na een uurtje kreeg ik trek in thee en zette de electrische radiator aan èn het warmwaterplaatje èn de verwarming voor de douche.

Er zit in de keuken een electriciteitskastje aan de muur met zeven  automatische stoppen, met daarnaast nog zoiets als een hoofdschakelaar. Ik dacht, toen ik het voor het eerst zag: dat hebben ze goed gedaan: voor elk verwarmingselement één stop. Bij mij in Jerusalem moet ik de radiatoren om de beurt aandoen, afhankelijk van de kamer waarin ik bezig ben, want allemaal tegelijk gaat niet, dan valt de stop uit.

Helaas....... te vroeg gejuicht.

Terwijl ik het theekopje klaarzette was het in één keer pikkedonker. Gelukkig wist ik op de tast de lucifers en de waxinelichtjes te vinden; deed eerst al het electrisch uit en liep toen naar het kastje om de stoppen weer omhoog te doen. Maar er was niet één stop omlaag gevallen! 

 Dat hele kastje is blijkbaar nep. Ook die "hoofdschakelaar" staat op on (zowaar in het Engels).

 

Het duurt nog twee uur voor het licht wordt, dus heb ik eerst de lauwe thee maar opgedronken. Vóór 8 uur durf ik niet naar Dimitri te bellen.

Wat fijn, dat ik mijn duster bij mij heb! Daar heb ik nu gemak van, want het is best koud. Buiten regent het nog steeds en de wind is ook goed te horen. Ik heb een pyjama, een vest en een duster aan, met een wollen kol, en dikke sokken in warme sloffen. Zo moet ik de komende uren toch wel door kunnen komen. Alleen moet ik straks nog aan de koude koffie......

Johannes zal wel een houtvuur in zijn grot hebben gehad, dat 's nachts bleef smeulen. Met al dat moderne gedoe ben je zo kwetsbaar als wat.

 

Voor zover ik zien en ruiken kan is er nergens brand uitgebroken.

 

Help! Er is één waxinelichtje uitgegaan. Hoe kan dat nou? Straks begeven die andere twee het ook nog.

Schrijven bij kaarslicht is een ware beproeving. Voor elke zin moet ik de bakjes twee keer verzetten om te kunnen zien wat ik schrijf.

Maar slapen kan ik nu ook niet meer. 

 

 

maandag  ?? u.  v.m.                                           voor de klas

 

In september 1972 ging, na zes lange weken thuis te zijn geweest, de helft van ons kroost weer naar school. Joke zat nu al in de tweede klas en Arie in de hoogste van de kleuterschool (tegenwoordig resp. groep 4 en groep 2).

's Morgens nam Otto ze allebei mee in de grote, oude Opel, die we inmiddels hadden aangeschaft en tussen de middag kwamen ze even vlug thuis om warm te eten.

Henk moest nog een maand geduld hebben; dan werd hij vier en mocht  hij ook naar school. Thuis genoten hij en ik overdag samen van Mieke, die toen een half jaar oud was.

Voor Joke was het een hele overgang, want de meester, bij wie ze nu in de klas kwam, sprak lang niet zo duidelijk als haar juf uit groep 3.

 

Zoals altijd, had ik ze alle drie de eerste schooldag voor het raam vrolijk uitgezwaaid, maar Joke liet ik deze keer met een bezwaard hart gaan. Tijdens een stil moment vertelde ik God die ochtend opnieuw mijn zorgen en vroeg Hem dringend om hulp voor mijn flinke, maar gehandicapte meisje. Daarna moest ik me haasten om de was en het eten op tijd klaar te hebben.

Vóór ik het wist, stonden de twee "grote kinderen" om 12 uur alweer bij me in de keuken.

 

"Jokes meester gaat weg!", was het eerste wat Arie zei. Joke knikte blij en Otto legde even later uit, dat inderdaad die collega  na de herfstvakantie ergens anders benoemd was. "Maar het zal niet meevallen om iemand voor hem in de plaats te krijgen", voegde hij eraan toe, "er zijn nog zoveel vacatures overal."

Na een paar weken vruchteloos zoeken door het hoofd van de school, bleek dat hij hierin gelijk had.

 

Nu was het al jaren mijn gewoonte om op zaterdagmorgen mijn moeder te bellen en te horen hoe haar week was geweest.

In deze tijd maakte ze zich juist zorgen over mijn jongste zus Elly, die op een accountantskantoor in Yerseke werkte en daar veel te zwaar belast werd.  Ze had vaak hoofdpijn van al het gereken en wilde eigenlijk liever iets in de verpleging gaan doen.

 

En zo werd het idee geboren, dat ik misschien na de herfstvakantie Jokes klas zou kunnen nemen, als Elly bij ons in huis wilde komen. Ze kon dan de uren die ik niet thuis was, voor Mieke zorgen en tevens bij de L.O.I. voor het toelatingsexamen  van de middelbare opleiding in de verpleging studeren.

Van het geld dat ik verdiende zou ik Elly kunnen betalen en konden we op zolder een vijfde slaapkamer laten maken.

 

Het schoolbestuur was geweldig blij met deze oplossing. En Joke telde de dagen tot de herfstvakantie!

Gelukkig had ik nog twee maanden om alles voor te bereiden. Want het werd voor mijzelf wel een zware extra belasting.

Maar aan de hand van een nauwgezet schema moest het lukken.....

 

Om 6 uur stond ik op en deed Mieke in bad. Na het gezamenlijk ontbijt  legde ik haar weer terug in haar bedje en gingen we naar school. Elly haalde haar er later, als ze weer wakker werd, uit en kookte tussen de middag in een snelkookpan het eten.

Voor we 's middags weg gingen, stopte ik Mieke opnieuw onder de wol.

Arie en Henk gingen nu gelukkig naar een kleuterschool naast de basisschool, zodat ik ze 's morgens en 's middags zelf weg kon brengen en ophalen. In de auto naar huis vertelden ze altijd enthousiast hun belevenissen.

En Joke zat bij mij in de klas!

 

                                                                                

                                                                                          

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     

 

                                                                                              

                          

      

                                                                                                                                                                       

                                                                                                                                                                                                                                                                           

 

                                                                                                                

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

         

's Avonds had ik mijn handen vol aan kinderen naar bed brengen, koffie zetten, corrigeren en lessen voorbereiden.                             

 

Tot de zomervakantie van '73 heb ik zo twee fulltime banen gehad.

Joke kon al snel heel goed mee op school; Elly is geslaagd en het leverde ons ook nog een leuke zolderkamer op, die we prima konden gebruiken.

 

 

maandag  7 uur  v.m.                                                storm

 

Tjonge, wat zal ik blij zijn als het licht is! Ik moet straks mezelf goed warm aankleden, want het is wel een kwartier lopen naar de telefooncel, waar ik Dimitri hoop te kunnen bellen.  Gelukkig heb ik van thuis een paraplu meegenomen, al zal die het met deze storm niet lang uithouden.

Het is nu 7 uur, heb ik net kunnen ontcijferen. Maar de zon, die normaal op deze tijd de lucht al rose kleurt, is nu natuurlijk nergens te zien. Toch wordt het wel iets lichter buiten. Het werd tijd ook, want de twee overgebleven waxinelichtjes flikkeren al een poosje vervaarlijk. Die kunnen ieder moment uitgaan.

En nu maar hopen dat de boel snel gemaakt wordt........

 

 

maandag 9.15 u.  v.m.

 

Het werkt weer!!

Om 8 uur ging ik door weer en wind naar de kiosk waar Kostas, Dimitri's neef, volgens zijn zeggen, altijd te vinden was.  Dicht.

Dan toch maar naar de telefooncel. Met veel moeite onder een half afdakje het nummer van Dimitri gedraaid.

"Deze telefoon is kapot" in het Grieks. En altijd, Here, als ik ècht ga denken: nu weet ik het niet meer, zorgt U voor uitkomst!

Daar kwam in de stromende regen Kostas' vader aan op zijn scootertje! Hij spreekt ook een klein beetje Engels.

Toen ik verteld had, dat er geen electrisch was, legde hij me uit, dat ik de stop weer omhoog moest doen. Ja, dat wist ik ook nog wel.

Het probleem was juist, dat er niet één stop uitgevallen was.

Hij beloofde zodra hij tijd had, Dimitri te bellen. Ik zei, dat ik intussen naar de winkel ging en daarna  weer terug zou komen.

 

Helaas, de supermarkt was nog niet open. Maar bij de "fruitmarkt" kon ik wel terecht. Ondanks alles genoot ik van de prachtige vruchten. Mooie, dieprode tomaten; grote mandarijnen, met het groene blaadje er nog aan; frisse, lichtgroene appels en donkerblauwe pruimen.

Alleen de kiwi’s zijn aan de buitenkant niet echt mooi. Die lijken een beetje op de vruchten van de cactus (maar dan zonder stekels) in Israel, de tsabar (waar het woord sabra  vandaan komt): van buiten ruw, stekelig  en wat kleurloos, maar van binnen mooi, zacht en smakelijk.

 

Terug bij de kiosk hoorde ik, dat Dimitri onderweg was, dus liep ik zo snel mogelijk naar huis. En al van ver zag ik de buitenlampjes branden! Alles deed het weer.

Dimitri riep me in het leegstaande, aangrenzende appartementje. Dáár was een stop doorgeslagen! Erg logisch vind ik het niet op deze manier, maar qua electriciteitsgebruik is het wel effectief.

In het vervolg zet ik, net als thuis, de dingen om de beurt aan. Want ik zie mezelf nog niet in m’n pyjama met een brandend waxinelichtje door storm en regen naar "de buren" gaan.

En waar nou dat kastje in mijn appartement voor dient........

 

 Maar zo is alles weer beter dan ervóór, Here. Dank U wel, dat ik zonder electrisch zat vannacht. Nu ben ik lekker uitgewaaid, heb een fruitschaal en een koelkast vol met heerlijk fruit en die kapotte stoel is ook nog gemaakt.

Wat Dimitri eraan  gedaan heeft, weet ik niet, maar ik kan er weer in zitten. Zelf heb ik van alles geprobeerd en toch lukte het niet, om hem steviger te maken.  Dimitri heeft er maar even naar gekeken en het is weer goed.

Soms zijn mannen toch handiger dan vrouwen.

 

 

maandag 11 uur  v.m.                                         dood en leven

 

Tijdens die negen-maanden-voor-de-klas  heeft God wel bijzonder de belofte van onze trouwtekst, "Ik zal je onderwijzen", waar gemaakt.

Mijn keel is altijd mijn zwakke plek geweest, en nog. Vroeger had ik na elke bruiloft in de familie (twaalf broers en zussen zijn na ons getrouwd!) twee weken angina. Joke mocht drie keer bruidsmeisje zijn en Mieke later ook nog een keer (bij Elly), wat ik erg leuk vond, maar ik moest de jurkjes wel zelf naaien en kon dat meestal alleen 's nachts doen. Ook voor mezelf heb ik drie keer een jurk genaaid en één keer een stola erbij gehaakt. Geen wonder, dat zich dat later wreekt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                      Mieke moest wel erg wennen aan tante Elly als bruid

 

Na zes weken van praten-op-school en praten-thuis èn heel weinig nachtrust, kreeg ik in december mijn eerste antibiotica-kuur. De collega's hadden gevraagd of ik het vrije verhaal wilde vertellen tijdens de kerstviering, dus ik móest op de been blijven.

Het lukte allemaal nèt en tijdens de vakantie kon ik gelukkig een beetje uitrusten.

Maar in het voorjaar, vlak voor het paasrapport, zat ik weer bij de dokter. Ze keek in mijn keel en voelde aan mijn hals. "Wat is dit?", zei ze. "Heb je dat wel eens aan je broer laten zien?" (Mijn broer Peter was inmiddels huisarts en had daarvóór in de weekenden nogal eens voor haar waargenomen.) "Nee", zei ik, "het zit er nog niet zolang, maar het is wel een raar knobbeltje". Gelijk pakte ze de telefoon en zei vastbesloten:"Je moet het maar even na laten kijken".

Ik vertelde haar van de rapporten, maar dat wuifde ze weg: "Voor specialistenbezoek geven ze je toch wel een uurtje vrij?"

 

De volgende morgen zei de specialist: "Dat moet er zo gauw mogelijk uit! Maak maar een afspraak voor begin volgende week."

Gelukkig had ik de benodigde cijfers al in mijn agenda en hoefde ik de rapporten alleen nog maar te schrijven.

Mijn gedachten waren er totaal niet bij. Kanker zit bij ons in de familie. Mijn liefste oom had de ziekte van Hodgkin, dat is kanker aan de lymfeklieren. Waarom zou het aan mij voorbijgaan?

Ik belde Peter erover op en hij zei: "Ik ben vanavond vrij, kom maar direct." Fijn dat Elly op kon passen! Peter onderzocht mijn bloed en riep al uit de spreekkamer, dat het niet tegenviel. Dat gaf een beetje hoop.

Zaterdagsavonds zijn we ook nog bij de dominee geweest, om te vragen of hij de volgende dag in de kerk voor mij wilde bidden.

 

De paar dagen voor ik naar het ziekenhuis moest, gaf ik nog gewoon les. Maar precies in die tijd stierf totaal onverwachts het zoontje van een collega.  Hij scheelde maar een paar maanden met Mieke. Vreselijk was het.

Uit school gingen we condoleren en twee dagen later was de begrafenis.

Toen ik op het kerkhof al de bekende gezichten van school zag, dacht ik: straks staan ze hier allemaal voor mij, als ìk begraven word.

Na het eten had Otto, zoals we gewoon waren, een hoofdstuk uit de bijbel gelezen. Aan de beurt was Ezechiël 33 en één tekst was in mijn gedachten gebleven. "Zo waar Ik leef, luidt het woord van de Here HERE, de dood van de goddeloze doet Mij geen plezier. Integendeel. Ik wil graag dat de goddeloze zijn zonden de rug toekeert en in leven blijft" (*36).

Daar klemde ik mij aan vast. De Here wilde misschien toch nog dat ik in leven bleef. Ik moest mij bekeren. Maar hoe?

 

De predikant sprak bij het kleine, open grafje de vele ouders en kinderen toe.

"Het loon van de zonde is de dood" (*37), zei hij.  "Ja", dacht ik, "God is rechtvaardig. Hij is altijd zo goed en wij mensen maken er een puinhoop van. Ik ben de dood waard, Here.”

Toen ging hij verder, want de tekst houdt daar niet op. "Maar het geschenk, dat God onverdiend geeft, is het eeuwige leven" (*38). Vol verbazing herhaalde ik die woorden in mijn gedachten en sloot ze verlangend in mijn hart.

Er is een geschenk!  Onverdiend! Het eeuwige leven!

Hoe kon ik dàt krijgen? Dat was mij meer waard dan wàt ook.

".....door Jezus Christus, onze Here."

 

O Here Jezus, daar op het kerkhof heb ik voor het eerst U gezien, zoals Uw naam het zegt: als redder van zondaren. Alleen door U kunnen wij aan de greep van de dood ontkomen!

 

Hoewel ik nog niet wist of Jezus ook wel voor mij gestorven was en ook niet zeggen kon, dat ik het nu eeuwige leven hàd, kwam er toch iets van rust. Er was een  mogelijkheid om aan de dood te ontkomen!

 

Enkele weken  na de operatie kreeg ik de uitslag. Het was een menggezwel aan de speekselklier. Meer bijzonderheden gaf de dokter, ondanks  mijn vragen, niet. Peter legde uit: het kan terugkomen, maar het hoeft niet.

Dat bracht me weer op mijn knieën. "Wilt U geven, dat het niet terugkomt, Here?"

En tot mijn troost las ik, toen ik mijn bijbeltje ergens in de profeten opendeed: "Hij Zelf zal het tot een einde brengen. De benauwdheid zal niet voor een tweede keer opkomen" (*39).

Dank U, trouwe God! U hebt woord gehouden!

 

 

maandag 12 uur  v.m.                                           lekkage

 

Volgend probleem: lekkage. Het regent al een paar uur dat het giet.

Wat heerlijk, dat ik vanochtend al dat fruit kon kopen. Toen was het nog niet zo'n wolkbreuk als nu.

De luchtververser in de badkamer kan het blijkbaar niet aan. Ik heb de vloer al een paar keer moeten dweilen.

Vooruit maar. Er zijn ergere dingen.

Het is trouwens best wel lekker om zo aan het schrijven te zijn, terwijl de regen tegen de ramen klettert en ik zelf heerlijk warm bij de radiator zit.

Dank U, Heilige Geest, dat U  alles zo helder in mijn herinnering terug brengt!

Maar nu eerst even een kopje warme "snel-soep".

 

 

maandag 2 uur  n.m.                                           overgave

 

                                                                                

                                                                                                     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De eerste week van de zomervakantie van '73 zijn Otto en ik een paar dagen net de auto naar Friesland geweest.

Elly maakte de maand nog bij ons vol en paste drie dagen lang op alle vier de kinderen.

Het was de eerste keer (en de laatste....) dat we samen op vakantie gingen.

Negen maanden later werd Ellen geboren.

En in die tussentijd heeft de Here me weer iets meer geleerd.

 

Vanaf het begin voelde het anders dan bij de andere kinderen. Zou het soms een tweeling zijn? Er werd een foto gemaakt. Nee, één hoofdje. Ik bad erover, zoals Rebekka deed (*40) en zat soms de hele tijd, terwijl Mieke haar dutje deed, in de bijbel te lezen, al zuchtend: "Wilt U geven, dat het goed is, Here?".

Op een ochtend, toen ik haar al een poosje duidelijk voelde bewegen, bad ik weer heel dringend, of God ook met deze baby alles goed wilde maken. Want ik had er maar steeds geen zekerheid over.

Toen ik daarna begon te lezen, zag ik tot mijn ontsteltenis de woorden staan: "Laat het je genoeg zijn. Spreek niet meer tegen Mij over deze zaak" (*41). Het trof me als een dolksteek. Mozes zeurde om het beloofde land binnen te mogen gaan en ik zeurde maar steeds over mijn baby'tje. Ik wist toch dat de vrede van al mijn kinderen - ook dit kind - groot zou zijn? Wat wilde ik nog meer?

"Ik zou het zo graag  straks ook in mijn armen hebben", dacht ik verdrietig. "Negen maanden draag ik het en heb er alles voor over en moet ik het dan bij de geboorte afstaan?" Want dat betekende die harde afwijzing voor mij: dit kindje zou levenloos geboren worden.

 

Automatisch deed ik de volgende weken mijn werk. Mieke sliep nog steeds op de babykamer, in een ledikantje. De wieg had ik schoon op zolder gezet. Ik liet het maar zo.

Financieël hadden we het moeilijk in die tijd, dus ik sprak ook geen kraamverzorgster af. En elke keer als ik de baby voelde bewegen, sloeg er een golf van verdriet door mij heen. "Nu kan ik je nog voelen", dacht ik dan, "maar straks niet meer."

 

De paasvakantie brak aan. Otto was weg en de kinderen verveelden zich.

"Weet je wat", zei Joke, "we halen de wieg van de zolder."  Arie en Henk waren gelijk enthousiast en begonnen ook met bedden en beddegoed te sjouwen.

En vóór het donker was, lag Mieke te glunderen in haar bedje in de kinderkamer en stond in de babykamer de wieg kant en klaar.  

Ik had er niets aan gedaan, alleen maar toegekeken. Joke had zelfs netjes de hemdjes en de navelbandjes in het open vakje van de commode gelegd.

 

Ik zie mezelf nog naast de wieg zitten, die avond, toen de kinderen op bed lagen.

In een museum in Gouda hing een schilderijtje van een dode baby, dat me steeds was bijgebleven. En bij kennissen was er eens een klein meisje al snel na de geboorte overleden. Ze had maar een paar weken geleefd en keek me, als ik haar in het ziekenhuis opzocht, altijd met grote, blauwe, wijze ogen aan.

Hoe kon God me zoiets aandoen? Wat had ik verkeerd gedaan? Terwijl ik nog wel alle luxe die mijn broers en zussen hadden, "opgeofferd" had aan een kind voor Hem? Het verlamde me en het ergste was: mijn band met God leed eronder.

 

Na de vakantie, toen ik 's morgens weer even rust had, terwijl Mieke sliep, begon ik anders te bidden. Tegen mezelf in. Ik vroeg of de Here mij wilde helpen om het goed te vinden. Wat zou het een bevrijding zijn, als ik dit kindje van harte aan Hem terug kon geven.

Op den duur was mijn verstand het ermee eens, maar mijn gevoel nog niet. Tot ik las: "Wie meer van zijn zoon of dochter houdt dan van Mij, is het niet waard Mijn discipel te zijn. En wie zijn kruis niet op zich neemt en Mij navolgt, kan ook Mijn discipel niet zijn" (*42).

O Here Jezus, met dat woord hebt U mijn eigenzinnige hart verbroken!

Nu voelde en wist ik het heel zeker: de Here Jezus heb ik lief, méér dan mijn kindje. Hèm wilde ik volgen, wat het ook zou kosten. Het was allemaal goed wat God deed. Ik dankte ervoor, dat ook dit kind een kind van Hem was en dat ik het zelfs nog een paar weken mocht voelen bewegen.

 

De volgende morgen deed ik, toen ik even rustig zitten kon, verlangend de bijbel open. Het was weer goed tussen God en mij.

En ik las tot mijn verbazing: "Zo zegt de Here HERE:  Ik sta opnieuw klaar om te luisteren naar Israels gebeden... en die gebeden ga Ik ook verhoren. Ze hoeven het alleen maar te vragen en Ik zal hun mensen en schapen vermenigvuldigen!" (*43).

Ik mocht er weer om bidden! Nu ik nergens meer recht op had. Ik mocht vragen om uitbreiding van ons gezin en om geld ("schapen") voor de te maken kosten!

Even later belde mijn zusje Liesbeth uit Zeeland, die een expert is in kraamverzorging. Ze zei, dat ze met haar man had overlegd en dat hij het goed vond, dat ze, als het zover was, een week naar mij zou komen. Haar man zou dan zolang de zorg voor hun gezinnetje op zich nemen en zij wilde niets liever dan mij helpen!

 

Toen ik nog maar net zwanger was, had ik, nu de wederzijdse ouders vernoemd waren, zelf een mooie meisjesnaam bedacht: Eleonora. Maar toen onze baby eindelijk geboren werd en lééfde, noemden we haar Eleonora Theodora: Godsgeschenk.

Al mijn kinderen waren grote geschenken van God, maar zij wel in het bijzonder.

 

 

maandag 4 uur  n.m.                                             Vaders stem

 

Uw stem, Pappa! Dank U, voor Uw stem!

Boven het geraas van storm en regen hoor ik "de stem van de HERE", zoals David het in Psalm 29 zo mooi zegt:

 

De stem van de HERE klinkt over de zee;.

de almachtige God laat de donder weergalmen;

de HERE beheerst de geweldige wateren.

 

De stem van de HERE is krachtig.

De HERE is de machtige koning tot in eeuwigheid.

 

Ik zag het ook lichten. Het deed me denken aan wat ik eergisteren las.

Johannes moet hier sommige stukken van de Openbaring toch wel bevend geschreven hebben (*44): De zevende engel goot zijn schaal in de lucht uit. Een sterke stem uit de troon in de hemel riep: "Het is gebeurd!" Het begon te bliksemen, te rommelen en te donderen en er kwam een grote aardbeving, zoals er nog nooit was geweest, zolang er mensen op aarde wonen.

 

Zouden er hier op Patmos mensen zijn die er weet van hebben, dat God, om Jezus' wil, hun Vader is?

Het was zo fijn, dat ik, terwijl ik in Chora rondliep (het is toch haast niet voor te stellen, dat ik gisteren nog boven op de berg foto's in de zon heb kunnen maken!),  hier en daar kinderen zag, die blijkbaar uit een soort "zondagsschool" kwamen.

De Grieks-Orthodoxe kerk is toch nog niet helemaal dood. Zolang er mensen zijn die vrijwillig aan de volgende generatie het geloof door willen geven, is er hoop. Ook al is dat geloof dan erg "bedekt". 

 

 

maandag 4.15 u.  n.m.                                        Ellen

 

Bij Ellen merkten we al vóór ze 1 jaar werd, dat ze ook niet goed hoorde. Toen ze een maand of negen was, keek ze me met iets van wanhoop aan: ze wilde communiceren, maar kon het niet.

We hebben haar laten testen en ze bleek inderdaad gehoorverlies te hebben.

De home-trainster van Effatha kwam langs om mij het woorden-oefenen-in-de-spiegel voor te doen en een afspraak te maken voor het opnemen van een audiogram, dat precies zou kunnen aangeven, waar de hiaten zaten.

Ellen was het jongste kind (net één jaar), waarmee ze dit ooit deden.

Toen we in de geluiddichte kamer zaten, begreep ze al gauw, dat ze bij het horen van een toon een blokje weg moest leggen en bleef geconcentreerd met het blokje in haar handje wachten, tot ze werkelijk een toon hoorde.

 

De eerstvolgende keer dat de hometrainster weer thuis langskwam, kreeg ze een kastje met een soort tuigje op haar borst, waaraan snoeren zaten met oorstukjes aan het eind. Dat was haar hoorapparaat.

Het heeft een hele dag geduurd voor ze dóór had, dat ze daarmee veel beter horen kon.

Ik had een map met grote afbeeldingen uit een kleurboek voor haar gemaakt: pop - bal - aap - peer, enz. en haar voor de spiegel geleerd, die woorden met haar mondje te vormen. Maar nu moest ze zichzelf hóren.

Tientallen keren heb ik de oorstukjes opnieuw in haar oortjes gedaan. Maar in een mum van tijd trok ze ze er telkens weer uit. Het is ook - vooral in het begin - een akelig gevoel. En eindelijk, toen de anderen thuiskwamen en Arie een plaat met kinderliedjes op de pick-up aanzette, terwijl ik haar handjes vasthield, zat ze opeens helemaal stil en luisterde! Ze hoorde de muziek!

Daarna mochten de kinderen één voor één tegen haar praten en de namen zeggen van de voorwerpen in de map, die zij aanwees.

Op het laatst hoorde ze ook zichzelf de aangeleerde woorden zeggen en hoefde ik haar handjes niet meer vast te houden.

Het duurde niet lang of ze kwam 's morgens vroeg zelf al met het kastje aandragen: "Mama, áán!"

 

Dankzij de hoorapparaatjes kunnen Joke en Ellen gelukkig normaal praten. Niemand merkt dat ze minder-horend zijn. Daarom besloten we ook om Ellen,  toen ze vier werd, naar de gewone kleuterschool te doen. Daarvóór heeft ze een aantal maanden op een slechthorendenschool gezeten.

Nu is ze afgestudeerd in Sociaal Juridische Hulpverlening en heeft een goede baan.

Ellen heeft, naast haar gehoorverlies, ook ernstige problemen met het zien.

En toch gaat ze over het algemeen blijmoedig door het leven.

 

Ook in de tijd van ons één-oudergezin-zijn was Ellen vaak een concreet geschenk van God. Als ik soms te moe was om te koken ’s avonds, deed zij het voor mij. En dikwijls vrolijkte ze mij op met leuke, lieve attenties, terwijl ze het toch zelf zo moeilijk had.

Here, dank U voor mijn lieve, dappere en zorgzame dochter! Dank U wel, voor wie zij is! Bescherm en zegen haar, Vader, en laat haar steeds een zegen zijn voor de mensen om haar heen!

 

Deze zomer waren we samen een week in Limburg op vakantie. Wat was dat fijn!

 

 

maandag 6.45 u.  n.m.                                          eetbare bladeren

 

Om half zes regende het iets minder en hoewel het al helemaal donker was, ben ik er toch nog even uit gegaan, naar de winkel. Ik bel ook om de beurt één van de kinderen om te zeggen hoe het gaat en zij geven het dan weer per e-mail aan de anderen door.

Eenmaal binnen in het droge winkeltje heb ik eens op mijn gemak rondgekeken. (Ik was de enige klant.) In de restaurants zijn verbouwingen aan de gang of ze zien er onbewoond uit, dus moet ik zelf maar eens iets klaar gaan maken.

Nu heb ik voor vanavond gestoofde bladeren van de wijnstok. Dat is een typisch Grieks gerecht, al kennen ze het in Israel ook. De bladeren worden helemaal om de vulling heen gedaan, zodat je daar niets meer van ziet. En die vulling bestaat dan bijvoorbeeld uit rijst, uien, soja olie, citroen en kruiden. Het zit in een blik en ik denk dat ik het maar gewoon au-bain-marie in de pan opwarm. Ik heb het nog nooit geproefd en ben benieuwd!

Verder heb ik onder andere sardientjes in tomatensaus gekocht; dat is lekker hartig op de crackers.

 

Toen ik over de donkere bergweg terug liep en naar de witte en gele lichtjes van Skala, diep onder me, keek, was het precies alsof ik in een ElAL Boeing bij het raam zat en beneden me één van de Griekse eilanden voorbij zag schuiven. Exact hetzelfde! En toch liep ik met allebei mijn voeten op de grond.

Wat is het een wonder om hier te zijn.

 

De ergste buien lijken  nu voorbij. Ik heb de badkamer nog eens gedweild en hoor het gedrup niet meer.

Met de kinderen ging het goed en er is gelukkig nog geen oorlog met Irak.

Dank U voor alles, Here!

 

 

maandag 7.15 u.  n.m.                                        De Schakel

 

Herfst '74 verscheen er "in onze kringen" een nieuw weekblad: De Schakel.

Voor de oprichter had ik al eens een boekje met preken van mijn vader geredigeerd en hij vroeg me of ik bij het nieuwe tijdschrift één van de redactieleden wilde zijn. Na erover gebeden te hebben, zei ik, dat ik het wel wilde, maar dan onder het pseudoniem Vera.

 

In het begin had ik de vragenrubriek Onder Ons en schreef daarnaast ook artikelen over alle mogelijke onderwerpen.

Maar de vragenrubiek moest ik na een poosje aan een dominee overdoen, want ik schreef dat een lange broek, als je die op een damesafdeling van een warenhuis kocht, dameskleding was en dat was natuurlijk tegen het zere been.

Op een andere vraag ("Waarom moet je naar de kerk een hoed op?") moest ik - tot mijn eigen verbazing - antwoorden, dat je, als je in de bijbel  alles wat daarmee verband houdt, goed bestudeert, tot de ontdekking komt, dat "lang haar" bedekking genoeg is....

De Schakel moest ook weer niet àl te progressief worden!

Bij beide vragen had ik aan het eind van mijn uiteenzetting gezegd, dat "Eert uw vader en uw moeder"  ook altijd van toepassing is en je meestal pas als je op jezelf woont, zo'n verandering kunt doorvoeren.

Maar nee, ik week teveel af van wat men wilde lezen en moest dus de vragenrubriek stoppen.

 

Op een redactievergadering een paar jaar later brak de hoofdredacteur een lans voor korte stukjes en interviews.

Die morgen had ik in mijn stille tijd gelezen: "Ga de stad in; daar zal je gezegd worden wat je doen moet" (*45). En toen ik me op de terugweg in de trein afvroeg wàt me gezegd was, waren het die twee dingen.

Zo ben ik één van de eerste columns in reformatorisch Nederland begonnen: Kareltje.

Onze Maarten was toen al geboren en ongeveer een half jaar oud. Aan de hand van zijn ontwikkeling van 0 tot 6 maanden kon ik een soort handleiding geven over babyverzorging.

Bij elke column stond een leuke, bijpassende foto. Twee keer was het echt Maarten zelf, in de wieg en op ons bed.

Deze column schreef ik onder de schuilnaam Katinka.

Ook het afnemen van interviews vond ik erg leuk.

 

Ruim 8½ jaar heb ik belangeloos aan De Schakel meegewerkt.  Meestal schreef ik 's nachts, als het in huis rustig was. Wat genoot ik ervan!

Hoogtepunten waren de artikelen over sexuele opvoeding en over het kinderzegelgeld. Daarop kwamen behoorlijk wat reacties.    

Heel wat basisscholen zijn toen, na uitvoerige informatie over de besteding van het kinderzegelgeld, gestopt met het meedoen aan die actie, omdat het geld elders harder nodig was.

Ook het interview met ds. H.J.Hegger maakte veel wakker.

 

Na een half jaar ben ik met "Kareltje" gestopt en  verder gegaan met  "...dag bij dag...": de wekelijkse wederwaardigheden van ons héle gezin.

Dank U, Here, voor de vele goede uren, die ik, al schrijvend, gehad heb. Mijn hoop is, dat U het wilde zegenen.

 

Ook al kreeg ik niet veel positief commentaar, het redactieschap schonk me een diepe vreugde.

In die tijd was het niet gebruikelijk - althans niet in onze kerk - om over je geestelijk leven iets tegen anderen te zeggen.

Alleen als je het in gezelschaps-cliché's deed - de zogenaamde tale Kanaäns - werd het aanvaard.  Ik wilde Gods Woord niet tot dat niveau verlagen.

Gelukkig kon ik in De Schakel in gewoon Nederlands mijn vertrouwen, uitzien en geloof kwijt.

Maar helaas, ook dàt werd uiteindelijk niet geaccepteerd.

 

Op een dag belde de hoofdredacteur. Hij had een paar briefjes gekregen van abonnees, die het storend vonden dat ik over God als "Vader" schreef en over financiële uitreddingen. Méér zei hij niet.

Ik had juist een boekje besproken, waarin verteld werd over Gods wonderlijke hulp in het leven van arme mensen in de 19e eeuw.

Dàt vond men mooi, maar nu was God blijkbaar niet meer dezelfde.

En hoe vaak heeft de Here Jezus niet tegen mensen gesproken over "...uw Vader in de hemel..."?

 

Goed, ik paste hier en daar wat aan en ging gewoon door met het insturen van de columns. (Ik werkte 2½ maand vooruit; er moesten altijd 10 columns bij de hoofdredacteur in voorraad zijn.) Maar wie schetst mijn verbazing toen drie weken na het telefoongesprek "...dag bij dag..."  niet meer in De Schakel stond! En ook mijn naam was van de medewerkerslijst verwijderd!

Verontwaardigd belde ik na een poosje de hoofdredacteur op.

"Ik had het je toch gezegd?" zei hij. "Niet dat ik stoppen moest", antwoordde ik, "dan was ik toch niet doorgegaan met insturen".

"Ik ging ervan uit, dat je 't wel zou begrijpen", was het enige commentaar dat ik kreeg.

 

Wat heerlijk, dat ik me bij alles wat ik doe ervan bewust ben, dat ik het in de eerste plaats voor U doe, HERE.

En doet U er dan maar mee, wat U wilt.

 

Toen ik bij God mijn hart uitstortte over de manier waarop ik behandeld was, zei Hij sussend: "Kom maar. Rust een beetje" (*46).

Dat had ik inderdaad nodig: rust. Dag en nacht was ik elk vrij moment bezig om die column (plus andere artikelen) 's woensdagsmiddags vóór 6 uur op de post te krijgen.

Tot mijn verwondering en blijdschap was Otto mij daarbij  zowaar wel eens behulpzaam. 's Avonds, na het koffiedrinken, nam hij soms wat ik geschreven had met mij door en gaf waardevolle adviezen wat indeling of opmaak betreft. Maar inhoudelijk leek het hem niet te raken, wat ik weer erg jammer vond.

Wat was het een eenzaam avontuur, mijn leven met God. (En dat is het nog steeds.....)

 

  

maandag 8 uur  n.m.                                                 Saevis tranquillus in undis

 

                                                                                       van alle kanten varen aan

                                                                                                     de wateren

                                                                                                     de wrakken

                                                                                                                     ze azen                      

                                                                                                                     vallen op haar aan

                                                                                                                     doen haar een ogenblik vergaan

                                                                                                                     verheffen zich in een orkaan

                                                                                                      de waarheid zal ten onder gaan

 

                                                                                                      gedeukt, gehavend, aangetast

                                                                                                     de kleur verbleekt

                                                                                                                       maar

                                                                                                                       stevig vast

                             het baken kan zich laten gaan

                                                                                                     wijsheid bepaalde haar bestaan

                                                                                                     houdt haar daar waar het nodig is

                                                                                                     staat in voor haar getuigenis

 

                             bij licht en donker is zij daar

                                                                                                     kleine, dansende martelaar

 

 

 

maandag  8.15 u.  n.m.                             toch niet bang

 

Na Ellens geboorte kwam ik er niet snel bovenop. De ene keelontsteking na de andere. "Je moet je amandelen laten knippen", zei de dokter, "dat helpt om angina te voorkomen". Mijn broer Peter beaamde dat, maar ik zag er erg tegenop.

Het zou een week ziekenhuisopname betekenen en wie moest er dan voor de kinderen zorgen?

Waarschijnlijk zou ik ook vlak erna nog niet veel kunnen doen en ik wilde juist zo graag de woonkamer opnieuw behangen. Dat had ik al een jaar uitgesteld en was hard nodig. Bovendien: de Here kon me toch zó ook wel beter maken?

 

Terwijl ik erover dubde en bad wat ik moest doen, belde mijn moeder. "Ik heb eens over alles nagedacht", zei ze, "en kreeg een goed idee. Peter en zijn vrouw hebben gevraagd of ik met hen meega naar Zwitserland, want ze hebben een kamer over in het chalet dat ze gehuurd hebben. Maar het lijkt mij beter, dat jij meegaat en ik bij jou thuis voor Ellen zorg. Mieke mag met je mee, want er staat een 2-persoonsbed in die kamer. Peter vindt het goed.En dan moet je vóór die tijd je amandelen laten knippen en een schilder regelen voor het behangen van de kamer".

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Eigenlijk had ik geen keus, want ik kon niet dóór blijven gaan met steeds sterkere penicilline. En was dit niet een ongedachte oplossing van God? Otto ging ook akkoord en zo werd toch maar de afspraak in het ziekenhuis gemaakt.

De specialist vertelde dat ik helemaal vastgebonden zou worden en dan verdoofd. De eerste 24 uur erna mocht ik alleen maar zout water drinken om de open wond in mijn keel te ontsmetten. Vooral dat vastbinden vond ik een naar idee.

 

Zolang ik nog thuis was, probeerde ik maar zo weinig mogelijk eraan te denken en was ook druk met het uitzoeken van nieuw behang en verf. Het trof, dat in deze wintermaanden de schilder goedkoper was.

Maar toch drong zich vaak tijdens de drukke werkzaamheden opeens de gedachte bij mij op: "De Here heeft beloofd: de benauwdheid zal niet voor een tweede keer terugkomen; dat klopt toch niet?"

In de bijbel las ik wat er staat in de brief van Jacobus: "Als je ziek bent, vraag dan de voorgangers van de gemeente om bij je te komen en voor je te bidden en je te zalven ...en de Here zal je gezond maken" (*47).

Dus belde ik onze wijkouderling en vroeg hem of dat kon. Maar hij wist er niet goed raad mee en beloofde alleen om de zondag, vóór ik opgenomen zou worden, in de kerkdienst voor me te bidden.

Er zat niets anders op, dan me in Gods handen over te geven.                       

 

In het ziekenhuis legde ik op de ochtend van de operatie mijn bijbel in de la van het nachtkastje. 

Een zuster kwam een spuitje geven "om rustig te worden" en inderdaad maakte het me loom. Vlug deed ik nog even mijn bijbeltje open en zag deze vier woorden staan: "Ik ben met u" (*48). Non-stop herhaalde ik dat in mijn gedachten, want ik was bang het anders kwijt te raken.

Zo werd ik naar de operatiezaal gereden. Bij de deur moest ik nog even wachten. En daar kwam een grote rust over mij.

Ik herinnerde mij plotseling, dat ik ooit als meisje van een jaar of zeven aan mijn hand was geopereerd. Papa was tot de operatiezaal meegegaan en had op een stoel naast de deur gewacht tot ik terug kwam. Zijn lieve gezicht zag ik in een flits vlakbij, toen ik weer naar de zaal werd gereden.

Maar mijn hemelse Vader ging méé de operatiezaal in!

"Ik ben bij je", zei God. Dan kon er toch niets mis gaan?

 

 

Een week later werd ik ontslagen en vlak daarna gingen Mieke en ik met Peter en zijn familie naar Wallis.

Daar, in de zon en de frisse lucht, knapte ik inderdaad elke dag  iets meer op.

Ik genoot ervan om Mieke op alle mogelijke manieren op de foto te zetten - ze was zo'n lief poppetje - en de bergen waren zo majestueus.

 

Ook was het fijn om weer eens een tijdje met mijn broer samen te zijn, met wie ik destijds, toen hij nog studeerde en altijd welkom bij ons was, heel wat afgeboomd had.

 

Toen we thuiskwamen, was ook daar alles goed en het vele werk in de kamer gedaan!

 

"Mijn gedachten zijn hoger dan jouw gedachten" (*49), zegt God.

 

Ja, lieve Vader, en zoveel beter en fijner  ook.

 

En dank U wel, dat ik inderdaad niet meer benauwd ben geweest!

 

 

   

 

 

 

maandag 9 uur  n.m.                                                       zuigeling

 

                                                                                   ook uit de mond

                                                                                                      die enkel maar kan huilen

                                                                                                                   om melk

                                                                                                                   van tijd tot tijd

                                                                                                      en gretig drinken

                                                                                                                   als het wordt gegeven

                                                                                                      hebt U  uw lof bereid

 

 

 

 

maandag 9.15 u.  n.m.                                          geluk

 

Wat hadden we een fijn gezin! De kinderen deden het goed op school. Ieder had in vrije uren zijn of haar hobby en de maaltijden waren de hoogtepunten van de dag.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                    

 

 

 

 

Ik stond altijd vroeg op (behalve zaterdags), zodat we samen konden ontbijten en een psalm of deel ervan konden lezen, voor iedereen  naar school ging.

's Avonds  hadden we aan tafel alle tijd om naar elkaars verhalen te luisteren en speelde ik na het eten op het orgel de psalmverzen die elk kind op school moest leren (of "verzoeknummers"), terwijl we ze samen zongen.

                                                                               

                                                                                                 

Maar eerst lazen we, na de hoofdmaaltijd en voor het toetje, uit de bijbel.

De kinderen kregen, zodra ze konden lezen, zelf een eigen bijbel om mee te lezen en lazen elk om de beurt één vers hardop voor.

                                                                    &n